üb. XXI tract. 1 cap. 5. 1335 



ex disciplina potius modo quo movet natura, quam modo quo movet 

 apprehensa et concepta intentio rerum aliquarum: quia moveri ex 

 huiusmodi concepto est rationis: moveri autem ex habitu in modum 

 naturae movente est etiam cuiuslibet potentiae bruti sensibilis. 



5 Simile autem huic videmus in artibus mechanicis quarum opera 25 



optime exercent habitum habentes ex consuetudine, et nescientes operis 

 sui rationem: et citharizant et viellant vel aliud quid faciunt ex solo ha- 

 bitu consuetudinis, nullam prorsus scientes sui operis rationem. Similis 

 est differentia inter homines et bruta ex habitu mota disciplinae. Mo- 



10 ventur enim bruta sicut ex natura non attendentes voces nisi prout 

 est Signum voluntatis eius qui vocat nichil penitus percipiendo de arti- 

 culatione sermonum quibus alloquitur ea magister qui imperat opera. 

 Homo autem facit imperata sibi secundum intentionem articulationis 

 quae est in sermone imperantis. 



15 Superius autem determinatum est quod animalia aliquando statim 



ex ipso sensu moventur ad appetibilia et similiter quaedam ipsorum 

 ex ipso sensu statim oboediunt ad ea ad quae disciplinata sunt propter 

 facilem facultatem quam habent ex habitu disciplinae. In omni tarnen 

 disciplina licet in tribus dictis consistat, potissimum est recordatio 



20 intentionum quia illa bene redeunte, omnia fient imperata, ita quod 

 etiam quaedam animalia in talibus aliquid rationis habere videntur, 

 cum tarnen in veritate non habeant eo quod intentiones ad quas mo- 

 ventur, non separant a sensibilibus in sensu acceptis. 



Secundum haec igitur et huiusmodi et secundum gradus qui 



25 sunt in istis, maior et minor et mediocris animalium attenditur disci- 



plinalitas. m fol. 355r 



Cap. V. 

 De disciplinabilitate et loquela et garrulitate avium. 

 In omnibus tarnen hiis aves aha videntur excellere animalia, 26 

 so quia aves multae ab omnibus disciplinantur etiam ad loquelae et ser- 

 monum pronuntiationem : et hoc fit non in uno genere, sed in multis 

 generibus avium in quibus tarnen omnibus in hac disciplinabilitate 

 antecedit psytacus, et post eum sturnus et pica varia et monedula et 

 corvus et quaedam aliae aves frequenter huiusmodi inveniuntur disci- 

 35 plinae. Et videntur in hiis omnes messe vires animae sensibilis tarn 

 exteriores quam interiores. Et praeterea fere omnes aves pluris sunt 

 vociferationis quam alia animalia: et in hac vociferatione et garruli- 

 tate et disciplinalitate minus videntur habere aquaticae aves quam 

 aliae, et minus disciplinabilitatis invenitur in ipsis. 

 40 Amplius magnae aves minus gamilitatis et minus disciplina- 



11 post Signum del. eius qui vocat m. 1. 



