śluzówce. :;:; 



liczbie razów przebiegają wężykowato, zwilżone wyprostowywują się, pomagając tym sposobem 

 z pewnością do rozrzucenia zarodników. 



Przejdziemy teraz do rozpatrzenia budowy ścianki zarodni, a tymczasem do zapoznania się z rodza- 

 jami składającymi pokrewieństwo makulcowych. Bez względu na ilość błon składających ścianę zaro- 

 dników, zważając tylko na sposób zwapnienia zewnętrznej, otrzymujemy trzy typy : w pierwszym 

 zwapnienie istnieje w postaci kryształów wapna, w drugim składa się z drobnych ziarn tegoż, w trze- 

 cim wreszcie z bryłek znacznej wielkości o podstawie organicznej, zwapnionych na wskroś. 



Rozpatrzymy teraz po szczególe budowę ścianki u każdego z tych typów. Rodzaj makulca ma 

 ściankę zazwyczaj pojedyncza, w dwóch tylko wypadkach podwójną. Zewnętrzna pokryta jest mniej 

 więcej licznymi kryształkami wapna. W formach o ścianie jednobłonnej bywa ona jużto jednociągła, 

 jużto po dojrzeniu rozpada się na znaczną liczbę łusek. Każda taka łuska jest w środku najgrubsza, a 

 ku brzegom staje się coraz cieńszą, wreszcie tak cienką, że właśnie w skutek parcia przez masę zarodni- 

 ków, wypełniających zarodnię, ścianka jej rozpada się w tych najcieńszych miejscach na pojedyncze 

 łuski. Pod tym względem typowo zachowuje się makulec łuskowiec, chociaż i winnych, np. w makul- 

 cach : pospolitym, Fuckla, rozpierzchłym nie rzadko się to trafia. Ścianka bywa jużto bezbarwną już też 

 zabarwioną na fioletowo, nigdy jednak jednostajnie, w tych bowiem razach spostrzegamy tylko fiole- 

 towe plamy, mniej lub więcej nieregularnie okrągławe, poprzedzielane zupełnie bezbarwnemi żyłami; 

 środek plamy jest najsilniej zabarwiony, i barwa zmniejsza swoje natężenie ku brzegom, aż wreszcie 

 ginie zupełnie w granicznych bezkolorowych żyłach. Doświadczenie uczy, że właśnie w tych bezbar- 

 wnych miejscach błona tworząca ściankę zarodni rozdziela się na pojedyncze łuski. Czyli że plamy te 

 są tak samo wypukłe w miejscach największego natężenia, jakeśmy to już powyżej wspomnieli. Tak 

 się zachowują makulce : garbaty, pospolity, makówka, typowo ; w innych zdarza się to tylko nie- 

 kiedy. 



Kryształy pokrywają taką błonkę mniej lub więcej gęsto, zależy to raz od siły zwapnienia w danym 

 razie, a powtóre dają się tu także spostrzegać gatunkowe różnice. W makulcu garbatym ilość kryszta- 

 łów na ściance zarodni jest stosunkowo nieznaczna i dlatego też ma on zwykle barwę ciemno-szarawą, 

 podobnież w makulcu czołgaczku; w innych kryształy są dość gęsto rozrzucone, szczególniej gęsto np. 

 w makulcu makówce. Kryształy trzymają się mniej lub więcej silnie błony, jeżeli są w znaczej ilości, 

 to niektóre z nich dają się znieść pędzelkiem ze ścianki zarodni, zwykle jednak trudno je od niej od- 

 dzielić mechanicznymi środkami. Wyobraźmy sobie teraz, że kryształy występują na powierzchni 

 pewnej zarodni w nader wielkiej ilości, dalej że są słabo spojone ze ścianką, a zato między sobą dość 

 silnie drobiną materyi ustrojowej, a będziemy mieli typ dwubłonnych makulcó w, t. j. wczesnego i 

 wątpliwego. W tych razach kryształy występują w tak znacznej nieraz ilości, że nie mogąc się pomie- 

 ścić na powierzchni zarodni, wznoszą się w postaci garbów, lub różnie poplątanych listewek, natu- 

 ralnie wiec przy najlżejszem poruszeniu odpadają z wszelką łatwością od ścianki zarodni nieregular- 

 nemi płatami. Powstała wewnętrzna ścianka może być albo delikatna, bezbarwna, albo też teższa i 

 lekkim odcieniem brunatnawym zabarwiona. 



Kształt kryształów pokrywających ściankę zarodni bywa także rozmaity, w szczegóły wdawać się nie 

 będziemy, wspomnimy tylko, że są one zawsze gwiazdkowato-skupione. W makulcu pospolitym śro- 

 dek takiej gwiazdy silnie jest rozwinięty, a promienie jej krótkie ale grube, przeciwnie w makulcu 

 makówce, gdzie z prawie nierozwiniętego środka rozchodzą się na wszystkie strony długie, trójścienne 

 igły ; inny wreszcie typ przedstawia makulec zlewający, gdzie igłowato-drobne kryształy zebrane są 

 w dwa czterośeienno-słupowe pęczki, krzyżujące się z sobą pod kątem prostym. 



