,i8 PAMIĘTNIK TOWARZYSTWA NAUK ŚCISŁYCH W PAItYŻl'. — TOM V. 



barwnej, ciemno-brunatnej, bezwapicnnej, wypełnionej ziarnistą materyą pierwoszczowatego pocho- 

 dzenia, dochodząc do zarodni jest od niej oddzielony gładką i jednociągłą błonką. Tym sposobem 

 cała zarodnia jest tu podzieloną na dwie komory : górną zajmuje właściwa zarodnia wypełniona zaro- 

 dnikami i włośnią, dolną trzonek wypełniony bezwapienną istotą. Częściej jednak się zdarza, że trzo- 

 nek doszedłszy do wierzchołka wdraża do wnętrza zarodni i nabrzmiewa w rozmaity sposób; takie 

 nabrzmienie wierzchołkowe trzonka ukryte wewnątrz zarodni, bez względu na to, że stanowi razem 

 z trzonkiem jedną tylko komorę, nazywamy także podsadą. 



W największej liczbie razów rozszerzenie to ma kształt kulisty, tak np. u makulców : łuskowatego 

 i Fuckla, u szaroniów : gwiazdosza i podobnego, u łuskowca tygrysowego. U szaronia zmiennego 

 jednak podsada, będąca tu także przedłużeniem trzonka, miewa kształt rozmaity, albo trzoncczek 

 doszedłszy do wnętrza zarodni rozszerza się tu krążkowato, albo przyjmuje w przecięciu podłużnem 

 kształt młoteczkowaty, albo wreszcie brzegi tego tarczkowatego rozszerzenia zawijają się ku dołowi. 

 Ścianka zarodni przystaje zupełnie gładko, w łych razach do tej tak zwanej podsady, tylko umakulca 

 Fuckla błona zarodni odstaje w pewnych miejscach od podsady i z tych wyniesień biorą początek 

 wiązkowate pęczki włośni. Trzonki w tym razie są wypełnione materyą ustrojową mocno zwapnioną, 

 przedstawiającą po odwapnieniu gąbczastą niby tkankę. Ścianka trzonka bywa podłużnie pofałdo- 

 waną; fałdy te raz występują tylko pod postacią brózd, innym razem są lak mocno rozwinięte, że 

 nadają trzonkowi skrzydlatą postać; ten ostatni wypadek przytrafia się najczęściej w makulcu łusko- 

 walym. Sama ścianka trzonka bywa jużto bezbarwna, już też mniej lub więcej silnie zabarwiona. Im 

 ścianka jest cieńsza (jeżeli jest barwną), tem też trzonek ma jaśniejszą barwę. Niekiedy bywa ona i na 

 zewnątrz i w swój treści nawet zwapnioną. Uderzający przykład lego natrafiamy w makulcu zmien- 

 nym, gdzie ścianka trzonka przenikniona jest dość wielkienń ziarnami, po odwapnieniu więc 

 miejsca przedtćm zwapnione przedstawiają wgłębienia, między klóremi występują niezwapnione, 

 pod postacią nieregularnej, lecz gęstej sieci zgrubieli. Oprócz lego, w tym samym gatunku zdarza 

 się niekiedy, że trzonek w samej podstawie jest mocno zwapniony na zewnątrz i to tak silnie, 

 że ziarna wapna bez śladu materyi ustrojowej układają się tu w krążkowy, silnie błyszczący, 

 kredowo-biały wzgórek. Wreszcie w trzech wypadkach zdarza się u makulcowych, że ta na- 

 brzmiała cześć trzonka, wchodząca do wnętrza zarodni, oddziela się od rurki trzonka wła- 

 ściwą błoną i występuje jako już samodzielna podsada. Zdarza się lo u szaronia Michelego, 

 u makulców pospolitego i makówki. W tych więc wypadkach całość zarodni podzielona jest na trzy 

 komory : dolna stanowi rurkę trzonka, na niej oparła jest komora podsady pokryta ze wszech stron 

 trzecią zawierającą zarodniki i włośnię. W szaroniu Michelego trzoneczek jest rurką wypełnioną dro- 

 bnemi ziarnami wapna, ma kształt walcowaty, ku wierzchołkowi jednak zwęża się nieco, ścianki jego 

 są nader mocno pofałdowane. Doszedłszy do wierzchołka, fałdy trzonka rozchodzą się na dolną płaską 

 część zarodni i rozszerzają się tu licznemi rozgałęzieniami w sieć wydatnych wypukłości, Koniora 

 mająca kształt płaskiej soczewki wypełniona jest drobnenń ziarnami wapna. Makulec pospolity i ma- 

 kulec makówka mają w głównych zarysach takąż budowę. Pomijając szczegóły budowy trzonka, które 

 poznaliśmy w makulcu i młoteczku, wspomnę tylko, że podsada jest tu pęcherzykiem podzielonym przez 

 rozgałęzienia swej ścianki na liczne fałszywe komory. Te są wypełnione w makulcu pospolitym brył- 

 kami, w makulcu zaś i makówce kryształkami wapna. 



^' łuskowcu lygrysowym cały trzonek wraz z podsadą podzielony jest także na mnóstwo fałszy- 

 wych komór, w tych jednak znajdujemy tu tak zwane sferokryształy wapna. Są to igłowate kryształy 

 równej długości, zbite razem w kulę, w której przebiegają jako jej promienie. Należy mi wreszcie 

 wspomnieć jeszcze o szczególnej budowie w makulcu garbatym; zdarza on się również w odmianie 

 trzoneczkowatej jak też i siedzącej, posiada zawsze podsadę najzupełniej takiej samej natury jak ma- 



