PAMIĘTNIK TOWARZYSTWA NADR ŚCISŁYCH W PARYZI'. — TOM V. 



RZĘD PYSZNI AKI (CALONEME^). 



Z pomiędzy wszystkich śluzowców pyszniaki przedstawiają największe różnice w budowie włośni 

 nader skomplikowanej; należą tu trzy pokrewieństwa : kędziorkowatych (Triehiacea'.), slrzępkowa- 

 lych (Arcyriacete) i dorzutkowatych (Perichaenace;e). W pierwszćm na rurkach włośni spostrzegamy 

 zgrubienia wężykowate, w drugiem w postaci kolców, listewek lub pierścieni, w trzeciem wreszcie 

 włośnią słabo jest rozwinięta o zgrubieniach nieregularnych i niepozornych. 



Pokrewieństwo 1. — Kędziorkowate (Trichiacese). 



Tylko dwa rodzaje dają się tu odróżnić; z tych kędziorek (Trichia) posiada włośnię składającą się 

 z wolnych sprężyć, zaś u zapletki (Hemitrichia) stanowi ona sieć mocno powikłaną. Wszystkie tu po- 

 mieszczone formy występują tylko jako pojedyncze zarodnie, przynajmniej dotąd nie znamy kędzior- 

 kowatych zrosłozarodni. Zarodnie siedzące, kształtów nieregularnych jak : kędziorek kręty, zapletka 

 czołgaczek, zapletka wyjątkowa, posiadają ściankę pojedynczą o błonie delikatnej, znikającej. 

 U wszystkich innych kędziorkowatych spotykamy dwa typy, między którymi jednak znajdują się 

 wszystkie formy przejściowe. Za punkt wyjścia weźmiemy np. kędziorek kruchy o zarodniach trzo- 

 neczkowatych. W tym razie cała masa zarodników i włośni otoczona jest ze wszech stron jednostajną, 

 tęgą, sprężysta, pęczniejącą błoną. Błona zaś stanowiąca rurkę trzonka rozszerza się dalej ku górze, 

 przylega do błony wewnętrznej na całej jej rozciągłości, tworząc tym sposobem ściankę zewnętrzną, 

 W dojrzałym i suchym stanie obie te błony są ze sobą najzupełniej zlepione, i to tak mocno, że"przy 

 naruszeniu ścianki i rozpadaniu się jej na nieregularne części, każda z nich składa się z tych dwóch 

 błonek. Ponieważ zaś wewnętrzne pod wpływem wody silniej pęcznieje, przeto takie kawałki ścianki 

 badane pod drobnowidzem wydają się być obrzeżone. Jasny ten brzeg jest właśnie wewnętrzną 

 błonką ścianki wystającą nad zarysy zewnętrznej. Zresztą rurka trzonka wypełniona jest od wewnę- 

 trznej błonki aż do spodu drobnoziarnistą masą ustrojowej materyi, w tym razie ciemno zabarwionej. 

 O takiej budowie zarodni w tym wypadku, można się z łatwością przekonać na przecięciach podłu- 

 żnych, po umieszczeniu ich w wodzie, wewnętrzna błona ścianki, okalająca, jakeśmy już to powyżej 

 nadmienili, masę zarodników i włośni, nabiera daleko większą ilość wody, powoli odlepia się od 

 błonki będącej przedłużeniem rurki trzonka a stanowiącą pokrywę zewnętrzną, a wreszcie po dłuż- 

 szem przebywaniu w wodzie dotyla się rozszerza, że nie mogąc się w dawnych granicach pomieścić, 

 tworzy liczne fałdy do wewnątrz. Podobną zupełnie budowę posiadają : zapletka malina, kędziorek 

 podobny, kędziorek Decaisna i kędziorek czarnonóżka. W tym ostatnim razie trzoneczek wypeł- 

 niony drobnoziarnistą materyą ustrojową jest nader krótki. W kędziorku krętołku trzoneczek nie 

 bywa prawie dostrzegalny gołem okiem, poprzeczne jednak przecięcie przekonywa nas, że budowa tu 

 jest taka sama, chociaż, przyznać to należy tak w tym jako tóż i w kędziorku czarnonóżce, rurka 

 trzonka doszedłszy do błony wewnętrznej nie zlepia się, a zrasta się z nią na całej przestrzeni, tak że 

 i sztucznymi środkami oddzielić ich nie można. Przy nieregularnem jednak pękaniu zarodni, takie 

 kawałki ścianki badane pod drobnowidzem przekonywają nas, że te dwie warstwy niekiedy choć na 

 którymś brzegu odszczepiają się od siebie. 



W młodym stanie badane zarodnie kędziorka czarnonóżki przedstawiają dokładnie obie błony skła- 

 dające ich ściankę, oddzielone od siebie szeroką warstwą galaretowatej istoty, która przy dojrzewaniu 



