ŚLUZÓWCE. 1':') 



CZĘŚĆ DRUGA OGÓLNA. 



Z dotychczasowego przeglądu historyi rozwoju i budowy różnych form śluzowców wierny, że wy- 

 stępują one w naturze albo pod postacią zrosłozarodni, albo też pojedynczych zarodni. W kształtowni 

 ctwie wspominaliśmy, że zarodnie bywają foremne lub nieforemne i wymieniliśmy różne postacie, 

 w jakich te ostatnie dają się spotkać. 



Rozpatrując z uwagą wszystkie gatunki śluzowców występujące w dojrzałym stanie w niekształtnych 

 formach, uderzy nas przedewszystkiem ta okoliczność, że ten sposób owocowania jest w niektórych 

 tylko razach wyłącznym i jedynym, w innych zaś przytrafia się tylko wyjątkowo obok foremnych 

 zazwyczaj zarodni. Sposób ten owocowania nazwiemy piencoszczotrocnia (plasmodiocarpium). 



Pierwoszczowocnie więc są najprostszym sposobem owocowania śluzowców, w którym pierwoszcz- 

 nie ich bez odbywania dalszych zmian, pokrywają się ścianką na zewnątrz i rozpadają się we wnętrzu 

 na zarodniki i włośnię. 



Niekiedy pierwoszcznie dzielą się przedtem na pojedynczo części, ale te nigdy nic są sobie równe, 

 ani co do kształtu, ani co do rozmiarów i tern się na pierwszy rzut oka dają odróżniać od pojedyn- 

 czych zarodni gromadnie obok siebie stojących. 



Dotychczas znam siedmnaście gatunków należących do rozmaitych rodzajów i rzędów, które owo- 

 cują wyłącznie pod postacią pierwoszczowocni. W łuskowcu Cariestiego, w makulcach: wątpliwym 

 i spłaszczonym pierwoszczowocnie mają postać poduszeczek w środku wypukłych, ku brzegom nie- 

 znacznie zniżających się. Makulec wątpliwy najczęściej występuje, jednak pod postacią zupełnie pła- 

 skich poduszeczek o zarysach bocznych nieregularnych, często falowatych. Cienkowskia żyłowata, 

 maworek pogięty, Badhamia Alexandrowicza, szaroń piła, szaroń nieregularny, bezkosmek zmienny, 

 kędziorek kręty, zapletka wyjątkowa i Cornuria czołgaczek posiadają pierwoszczowocnie mające 

 postać gzygzaków, różnie poskręcanych żył, obwarzanków i t. p. W makulcu wydłużonym, szaroniu 

 sieciowatym, zapletce czołgaczku, w dorzutkach jasnej i ciemnej, żyły te bywają niekiedy lub też 

 zawsze połączone w sieć. 



Najciekawsze są jednak te wypadki, w których gatunki śluzowców posiadające foremne zarodnie 

 owocują jako pierwoszczowocnie. Spotykałem je dotąd w maworkach : nerkowatym, zmiennym, 

 pospolitym i Schumachera; w makulcach : wczesnym, łuskowatym i rozpierzchłym; w zapletce ma- 

 linie i Cornuvii złotowłosej. Niektóre z tych form posiadają budowę dość złożoną, są zazwyczaj trzo- 

 neczkowate, opatrzone podsadą, tymczasem wszystkie te charaktery znikają najzupełniej w razie 

 anomalnego owocowania w jeden z powyżej przytoczonych typów pierwoszczowocni. Dodać tu je- 

 szcze muszę, że jeden i ten sam gatunek może przybierać różne formy pierwoszczowocni. 



Właśnie te to wypadki objaśniają nam znaczenie pierwoszczowocni. Jestto zjawisko spotykane i 

 w reszcie świata ustrojowego, a wytłomaczone po raz pierwszy przez Karola Darwina (39). Jestto 

 przez niego tak nazwany : «powrót do pierwotnego typua. Pierwiastkowo jedynym sposobem owo- 

 cowania śluzowców były pierwoszczowocnie, z biegiem czasu dopiero, niektóre z nich przybrały 



(39) Charles Darwin, Ueber die Entstchung der Arten. Yierte Auflage, Stuttgart, 1870, p. 181 i dalsze. 



