śluzówce. 239 



1791. Stemonitis argillacea. Pers. in Gmel. Sys. nal., p. 1469. 



1796. Cribraria argillacea. Pers., Obs., I, p. 90. 



1797. Cribraria micropus. Schrad,, Nov. pi. gen., p. 3, t. 2, f. 1, 2. 



1808. Trichia argillacea. Poir., Enc, n° 32, VIII. 



Wzmianka historyczna. — Gatunek został zapewne po raz pierwszy opisany przez Schranka w tak 

 jednak krótkich słowach, że nie daje dostatecznej pewności, dlatego też przyjąłem późniejszą rokiem 

 nazwę Persoona. 



Opis. — Najpospolitszy ze wszystkich przetaczków gatunek ten przytrafia się w różnym stopniu 

 dojrzałości a stosownie do tego barwa zarodni jest zmienna. Pierwoszcznie jego są czarne z ołowianym 

 odcieniem. Z nich rozwijają się zarodnie tak skupiono stojące, że się stykają bokami. Niezupełnie 

 dojrzałe mają ściankę tęgą, brudno-żółtawą, na wewnątrz pokrytą nader nieregularnemi sieciowatemi 

 lub plamistemi zgrubieniami, barwa ich ścianki jest wówczas brudnoochrowa. W dokładnie 

 dojrzałych spostrzegamy najprzód niezbyt delikatną, srebrzysto mieniącą się leżnię z tej podnoszą się 

 zarodnie na czarnych, zazwyczaj znikajaco krótkich, co najwyżej 1/4 M. wysokości dochodzących, 

 mocno pofałdowanych, ćmych, trzoneczkach. Zarodnie wyprostowane, niedokładnie kuliste, lecz 

 w nasadzie nieco jajowato zwężone, zazwyczaj 1/4 lub 1/3 M. w średnicy mające, pomiędzy innemi 

 zdarzają się jednak zazwyczaj i znacznie większe niekiedy nawet 1 1/4 M. szerokie. Ścianka pęka w li- 

 cznych miejscach nieregularnie a po wyproszeniu zarodników staje się przeświecającą, lśniącą, nieraz 

 srebrzysto błyszczącą, jest ona błonką dość tęgą, ale najzupełniej jednostajną i bezbarwną. Na jej we- 

 wnętrznej stronie występują zgrubienia. W dolnej pofałdowanej części zarodni znajdują się albo zu- 

 pełne zziarnienia albo też podłużne smugi, które rozgałęziając się, tworzą z początku sieć o oczkach 

 okrągłych, wyżej zaś wielokątnych. Dolna część tej sieci ma zarysy niewyraźne, są to zziarnienia bar- 

 dzo delikatne, powyżej jednak zziarnienia te połączone coraz większą ilością istoty ustrojowej, stają 

 się coraz tęższemi, wreszcie otrzymują tęgość zwyczajnych włókien sieci zgrubień. W górnej części 

 zarodni włókna te przebiegają łękowato, tworzą sieć luźną lecz nierozszerzającą się w węzły w punk- 

 tach zbiegu. Po wyproszeniu zarodników, ścianka zarodni rozprószą się także w części, przylega je- 

 dnakże mocno do włókien sieci zgrubień i otacza je z obu stron pod postacią nieregularnie postrzę- 

 pionych skrzydeł. 



Znajdowanie się. — Najpospolitszy ze wszystkich przetaczków w Europie. 



Następujące śluzówce opisane pod przetaezkiem nie są mi znane : 



1867. Cribraria candida. Rabenhorst in Colmeiro Enum. eryp. Esp., p. 37. 



1873. Cribraria elegans. B. et G., Gfr. GreviL, 1. c, n° 362. 



1829. Cribraria rubiginosa. Fr., 1. c, III, p. 172. 



Uwaga. Wielkość zarodni, jakeśmy widzieli, jest u przetaczków rzeczą bardzo zmienną. U prze- 

 taczka gliniastego, którego zarodnie mają zazwyczaj 1/3 M. średnicy, spotykają się okazy o zarodniach 

 przeszło 1 1/4 M. wielkich. Odwrotny stosunek jeszcze częściej się zdarza, toteż wszystkie opisy prze- 

 taczków, w których najważniejszą cechą jest nadzwyczajna drobność zarodni, nie mają podstawy bytu 

 jeżeli przy nich nic podane są cechy zgrubień wewnętrznych. Dlatego to następujące trzy gatunki 

 przetaczka a mianowicie : 



