SI.CZOWCE. 



249 



Błona ta jest kurczliwa i w wodzie mocno pęczniejąca; ztąd to pochodzi, że kawałek ścianki zarodni 

 umieszczony w kropli wody pod drobnowidzem, początkowo cały nieprzezroczysty, po krótkim czasie 

 wydaje się być żółto obrzeżonym, zewnętrzna ścianka zarodni w tym razie zachowuje swoje roz- 

 miary, a zewnętrzna pęcznieje i tworzy ów jasny brzeg. Fakt ten widział już Wigand, lecz mimo to 

 mówi, że ścianka zarodni jest pojedyncza, ukazuje tylko niekiedy warstwy, chociaż już w roku 1837 

 wspomina Corda, że kędziorek ten ma dwie ścianki, jedne gruba i komórkowatą ! a wewnętrzna jasna. 

 Pomieściwszy podłużne przecięcie zarodni wraz z trzonkiem w kropli wody, po dodaniu alkalii spostrze- • 

 gamy szczególne zjawiska. Wewnętrzna ścianka zarodni nadzwyczaj szybko pęcznieje, oddziela się bez 

 uszkodzenia od ścianki zewnętrznej, a nie mogąc się pomieścić w dawnych rozmiarach, fałduje się roz- 

 licznie. Rurka trzonka pęcznieje także w czwórnasób. Tymczasem barwnik zawartości rurki trzonka, 

 pokrywający także zewnętrzną ściankę zarodni rozpuszcza się i przyjmuje pięknie fioletowo-czerwo- 

 nawą barwę. Barwnik ten jest amidem alizarynu, z którego kwasy strącają alizarynę pod postacią 

 pięknych wiązkowato szczepionych, pomarańczowo-żółtych kryształów. Jeżeli traktować będziemy 

 kawałek ścianki zarodni bardzo bogatej w barwnik i ztąd prawie czarnej i nieprzezroczystej kwasem 

 octowym, to kryształy alizarynu tworzą się natychmiast, grupując się drzewkowato. Ztąd to pocho- 

 dzi zapewne wzmianka Cordy, że ścianka zewnętrzna tego kędziorka ma budowę komórkowatą i 

 Wiganda, że ścianka ta ma drzewkowate rysunki na swśj powierzchni. Teraz łatwo możemy sobie wy- 

 tłomaczyć tak zmienną barwę zarodni w tym gatunku. Jeżeli bowiem barwnik występuje w wielkiej 

 obfitości, to zarodnic są prawie czarne, podobnie jak zawartości rurki trzonka, w tym razie nader 

 kruchego. Jeżeli ilość barwnika jest mniejsza, to zarodnie mają barwę czarno-brunatną lub tylko czer- 

 wono-brunatną, lecz zawsze są jeszcze nader kruche i trzoneczek bardzo kruchy i wyprostowany. Wre- 

 szcie Trichia Lorenseniana Cordy nie jest niczem innem jak tym samym kędziorkiem, którego istota 

 ustrojowa wypełniająca rurkę trzonka i wyściełająca na wewnątrz zewnętrzną ściankę zarodni, posiada 

 bardzo małą ilość alizaryny; dlatego też w tym gatunku trzoneczek jest albo łękowato skrzywiony, 

 albo też leżący. Trichia serotina Schradera, zawiera w swej ściance nader mało alizaryny, być może, 

 że w tym razie, szczególniej w odmianach karminowo-brunatnych, barwnik ten jest zmieniony, albo 

 obok niego znajduje się i inny, który jednak nie krystalizuje, i dlatego nie mógł być dotąd oznaczo- 

 nym. Tyle o budowie ścianki i trzonka. 



Pierwoszcznie tego gatunku występują na podłożu pod postacią grubych, tępych, sieciowatych żył, 

 barwy brudno żółtej i w tym stanie były opisane przez Persoona w jego « Synopsis » pob nazwą Me- 

 senterica lutea. W dojrzałym stanie trzoneczki są zazwyczaj połączone miedzy sobą delikatną, cieniu- 

 teńką, purpurowo-brunatną leżnią. Ze wszystkiego co dotąd widziałem, przypuszczam, że bardzo małe 

 pierwoszcznie owocując dają tylko okazy o pojedynczo stojących trzoneczkach, tymczasem bardzo 

 silne, dobrze odżywione produkują zazwyczaj okazy o licznych trzoneczkach wiązkowato skupionych. 

 Ilość trzoneczków, które się w jedne wiązkę skupiają jest różna, jeżeli nie przenosi ośm to trzoneczki 

 są tylko lekko wzdłuż całej długości spojone i po odmoczeniu w wodzie dają się od siebie z łatwością 

 i bez uszkodzenia oddzielić. Przeciwnie jeżeli ich jest więcej, co może dojść do dwudziestu dwóch, 

 wów y czas w samym dole cała wiązka trzonków jest najzupełniej ze sobą zrośnięta ; na przecięciu po- 

 przecznem takich wiązek nie podobna niekiedy odróżnić pojedynczych trzoneczków, tak ścianki ich są 

 pozrastane i najrozmaiciej falowato poskręcane. Zarodnie mają zazwyczaj kształt gruszkowaty, są od 

 1/2 do 3/5 M. szerokie. Wysokość ich wynosi od 3/4 do 1 M. Bez względu na kształt zarodni i na to 

 czy stoją pojedynczo lub wiązkowato, długość trzonka jest bardzo zmienna; co najmniej wynosi 1/2, 

 zazwyczaj 1, niekiedy 2 3/4, a nawet przeszło 4 M. Tak, że zarodnie wraz z trzonkiem zazwyczaj do 

 2 M. wysokie, niekiedy jednak dochodzą wysokości przeszło 5 milimetrów. Sprężyce są stale -4,2 m. w. 

 szerokie, wrzecionowate, lecz kiedy u kędziorka mylnego, zaraz od środka zaczynają się stale, choć 



ART. I. fv. 



