322 PAMIĘTNIK TOWARZYSTWA NAUK ŚCISŁYCH W PABYZO. — TOM VI. 



ides) ma być pomieszczony obok kolczaka (Hyduum), a śluzek żółty (Ceratium porioides) obok buby 

 (Polyporus). 



Nie będę się silił na wykazywanie niemożliwości podobnych urojeń, ale chcąc dowieść nieracjo- 

 nalności zasady, z której autorowie wychodzą we wszystkich swoich dowodzeniach, zastosuję ją 

 do następującego przykładu, który może prędzej każdemu wpadnie w oko jak projekt autorów 

 rozdzielenia śluzowców między różne gromady grzybów i wykaże, że rzecz ta graniczy... prawie 

 ze śmiesznością. Za punkt wyjścia biorę liczne podobieństwa zachodzące między wieloma rośli- 

 nami skrytopłciowemi, należącemi do gromady rodniowców (Arckegoniata?) i niektóremi roślinami 

 kwiatowemi i rozumuję jak autorowie powyżej. Pomiędzy roślmnmi k/cialowemi i rodniowcami za- 

 chodzą tylko różnice ib historyi rozwoju i budowie, a zresztą spotykamy między nimi nadzwyczajne po- 

 dobieństwa. Zdaje się więc nam właściwem rozdzielić rodniowce pomiędzy rośliny kwiatowe, i tak 

 odnieść skrzyp (E(juisetum) do rzewni (Gazuarina), ; — widłak (Lycopodium) do sosny (Pinus), — 

 wgłębkę (Riccia) i inne wątrobowce do różnych zasennikowych (Padostemete), — zeczwornik (Mar- 

 silea) do szczaWiku (Osalis), gałuszkę (Pilularia) do hrodnika (Litorella), — wiąśl (Sahinia), do rzęsy 

 (Lemna) — i t. d., i tylko odróżniać dwa podziały, lo jest : roślin opatrzonych zależnią (ovolum)i 

 pyłkiem z jednej strony, a rodnią (Archegonium) i upłodnią (Antheridium) z drugiej. 



Rzućmy teraz okiem po raz ostatni na cały przebieg rozwoju śluzowców, i streśćmy najważniej- 

 sze i najciekawsze szczegóły ich budowy. Najprzód uderza nas ta okoliczność, że śluzówce posia- 

 dają bardzo wybitną przemianę pokoleń (Generationswechsel). W pierwszem pokoleniu z zarodni- 

 ków powstałe pływki, które reprezentują plechę innych, niższych roślin, dają początek pełzakom, 

 to jest, niewyróżnionym komórkom płciowym. Ze spółkowania ich powstaje pierwoszcznia, to jest 

 łącznik, tern szczególny że jest nagim i ruchliwym. Teraz bierze początek drugie pokolenie. Łą- 

 cznik, na bezpłciowej drodze, rozpada się przez wolne powstawanie komórek, na mnóstwo zaro- 

 dników. Droga prowadząca do tego celu może być różna. Albo łącznik bez odbywania dalszych 

 zmian okrywa się błoną tworząc pierwoszczowocnię — analogię tego spotykamy np. u mącznika, 

 gdzie workorodnik także daje początek zarodnikom przez wolne powstawanie komórek, bez odby- 

 wania poprzednio jakichkolwiek zmian. Albo też łącznik ten — pierwoszcznia — rozpada się na 

 pojedyncze części oznaczonych kształtów i wielkości, to jest na zarodnie; podobnego rodzaju rozwój 

 żeńskiej komórki spotykamy u bardzo wielu workowców. Powstawanie zrosłozarodni z pierwoszczni 

 jest tylko tworzeniem się zarodni, nie na ; płasczyznie lecz w przestrzeni. Zresztą tak pływki, jak 

 pełzaki i pierwoszcznie mogą przechodzić we właściwe im stany spoczynku. 



Śluzówce są jednak z tego względu najciekawszymi ustrojami, że w całem swojem życiu nie 

 tworzą tkanek w ścislem tego słowa znaczeniu. Nasze pojęcie komórki jest wzorem wziętym wy- 

 łącznie z roślin wyższych, pod który to wzór, na granicy żyjących istot stojące śluzówce nie dają 

 się z łatwością podciągnąć. Teoretycznie rzecz rozbierając, możemy^uważać zarodnik, pływkę, peł- 

 zak, pierwoszcznie i zarodnie za komórkę, chociaż już pierwoszcznia ze wszystkiemi swemi wła- 

 snościami jest nader szczególną komórką. Tymczasem rozpatrując się w budowie już dojrzałej zaro- 

 dni, chcąc ją uznać za komórkę, natrafiamy wielokrotnie na nieprzezwyciężone trudności. Zarodnia 

 bezkosmka jeszcze bez wysileń da się uznać za komórkę. Inaczej się jednak ma rzecz, gdy zarodnie, 

 jak to najczęściej u śluzowców bywa, są trzoneczkowate i zawierają włośnie. Już sam trzonek naba- 

 wia nas nieraz dość kłopotów. U maworkowatych jesteśmy zmuszeni uznać go za przyczepkę ścianki 

 komórkowej, boż niepodobna wziąć rurę pustą i tylko z trzech stron zamkniętą za komórkę. U 

 kędziorkowatych przyczepka ta jest jużto bez zawartości, już wypełniona istotą, która, z pochodzenia 

 sądząc, jest najoczywiściej pierwoszczem. Jestże óna komórką? U siecionoga trzoneczek, według 

 danych wziętych z historyi jego rozwoju, składa się najoczywiściej z licznych komórek. 



