340 PAMIJgTNIK TOWARZYSTWA NAUK ŚCISŁYCH W PABYZD. — TOM VI. 



lunku, ale często i rodzaju jest zupełnie niemożliwe. Daleko jednak czulszym i dokładniejszym ciepło- 

 mierzem dojrzałości pewnego śluzowca jest wahanie się wielkości jego zarodników. W zupełnie doj- 

 rzałych okazach wielkość zarodników jednej i tej samej zarodni może się różnić zaledwie o 2,5 m. ni.; 

 jeżeli różnice w wielkości dochodzą 5 ni. m., to zarodnic są z wszelką pewnością niezupełnie dojrzałe, 

 a jeżeli wreszcie wahanie to jest tak znaczne, że niektóre zarodniki są trzy lub przeszło trzy razy 

 większe od innych, to formy takie są niedojrzałe, również i pod innymi względami anomalnie roz- 

 winięte, przedstawiają najczęściej cały szereg różoego rodzaju potworności i nie dają się oznaczać. 



Tak tedy przekonawszy się, że forma jakaś jest najzupełniej dojrzałą, możemy przystąpić do ozna- 

 czeń najprzód rzędu, następnie rodzaju i gatunku. Nie mam tu zupełnie zamiaru prowadzić czytelnika 

 krok w krok na tej drodze. Ułatwiłem mu ją najzupełniej podając klucz analityczny rodzajów, drugi 

 dla zroslozarodni i liczne klucze dla rodzajów występujących w znacznej liczbie gatunku. Tutaj za- 

 mierzam tylko udzielić mu kilku rad ogólnych i praktycznych. Należy więc najprzód przekonać się 

 w -ogóle o całości budowy danego śluzowca. W tym celu odjąwszy z podłoża za pomocą szczypczyków 

 ostrożnie jedne zarodnic, umieszczamy ją na szkiełku przedmiotowym. Teraz dodajemy kroplę wy- 

 skoku dla wypędzenia powietrza zajmującego zawsze znaczną przestrzeń zarodni, jeżeli jej ścianka jest 

 zbyt tęga, to należy ją w pewnem miejscu naruszyć. Następnie dodajemy wody przepędzonej. Zaro- 

 dniki i włośnią pęczniejąc rozrywają ściankę zarodni; teraz należy za pomocą pędzelka lub igiełki o ile 

 można oswobodzić zarodnię od zarodników (można to też uczynić wpierw wydmuchując je za pomocą - 

 dmuchawki, przyczem zarodnię utrzymuje się na szkiełku przedmiotowem za pomocą igiełki) i prze- 

 nieść ja na nowe szkiełko do kropli wody. Na pierwszem szkiełku pozostałe zarodniki badanry naj- 

 przód drobnowidzowo i mierzymy ich wielkość; muszą one jednak leżeć przez pewien czas w wo- 

 dzie, aż przyjmą kształt dokładnie kulisty ; można też ten proces przyspieszyć, dodając bardzo niewiel- 

 kiej ilości amoniaku. Często zawartość zarodnika jest mocno ziarnista, a ścianka delikatna, przezro- 

 czysta, wówczas możemy mieć wątpliwość czy jest gładka czy też brodaweczkowata. Wtedy należy na 

 zarodniki działać stężonym kwasem siarczanym lub potażem, przez co ścianka ich pęka, zawartość 

 wychodzi i możemy teraz na pozostałej, rozerwanej błonce kwestyę tę z łatwością roztrzygnąć. Po- 

 wracamy do zarodni umieszczonej na drugiem szkiełku. Tutaj musi przedewszystkiem zwrócić nasze 

 uwagę włośnią (jeżeli istnieje). Naturalnie w kędziorku i małoci, jako z pojedynczych rurek złożona, 

 znajdzie się ona razem z zarodnikami; w innych należy badać punkt jej przyczepienia, ro- 

 dzaj połączenia w sieci razem z zarodnikami, lub rozgałęzień ; stopień zwapnienia u ma- 

 workowatych, i t. p. Dalej należy się zająć zbadaniem budowy ścianki zarodni; tu tylko u 

 wapniaków napotykamy często trudności w oznaczeniu dokładnem zwapnienia. Do odwapnienia 

 należy używać kwasu octowego lub bardzo rozcieńczonego solnego. Nieraz dobrze jest ten 

 proces odwapnienia przerwać w pół drogi dodaniem alkalii, tym tylko sposobem można się prze- 

 konać o istnieniu gwiazdkowato-zbitych kryształków w wapniaczkach kubeczka białoczubka, po- 

 krytych zawsze drobnemi nieforemnemi ziarnami, lub o istnieniu krystalicznych łusek na 

 ściance zarodni w badhamii gromadnej. W razach gdy ścianki są nieprzezroczyste, należy r działać 

 alkaliami lub kwasami. Lecz aby się przekonać o budowie podsady trzonka, o ich stosunku do 

 ścianki zarodni, a nawet nieraz i o budowie tej ostatniej, niepodobna się obejść bez przecięć 

 podłużnych i poprzecznych. Często już przepołowienie dokonane brzytwą przez zarodnię umie- 

 szczoną między dwoma palcami (ksiukiem i wskazicielem) wystarcza; niekiedy jednak należy się 

 uciekać do szeregu po sobie następujących przecięć, prowadzonych przez zarodnię umieszczoną 

 między dwoma połówkami rdzenia bzowego. Jeżeli zarodnię są zbyt kruche do uskutecznienia 

 lej operacyi, to należy je wpierw traktować alkaliami (u wapniaków przedtem odwapnić) ; jeżeli zbyt 

 miękkie to wyskokiem. W każdym razie takie wycieczki potrzeba badać kolejno w wodzie, alkaliach 

 i kwasach. 



