WORMIANUM. 



C a p. VIII. 

 T>e D^tro. 



NI t s. u M quidam diclum purant a Nicria oppido -<Egypci, ubi in magna copia olim 

 conficiebatur, a quibufdam SalPcrra:, quia incerrafuigenens, ad muros &perras, 

 inftar lanuginis, fponte efflorefcere foler. Quia Salis quredam (pecies eft, idcirco&eaf- 

 dem asmofcic difterenrias. Vel enim fponce naicicur, vel arte conficitur. Quod fponte 

 nafcitur,reperiturvelin terra, vel extra terram. 



In terra repcritur aut caditur aliorum foffilium more , quod eft durum , fipifllim & 

 lapidi fimillimum, ab Arabibus Tincar dictum. In Afia tale provenire folet juxta 

 Philadelphiam Lydix & Magnefiam Cariai. Llnde Galienus Imperator , cum Afiam 

 Scyrharum incurfionibus vaftatam efTeintellexiffet, jocatus dixit. Quid; fine Aiiarni- 

 triseffe non poffumus! E fpeluncis etiampetitur, in quibus ftiriarum modo dependet > 

 collioitur exiis etiam decidensadhuc liquidumin tcrram, acibidem inftar (puma: con- 

 crefcit: quod Aphronitrum proprie dicitur, quamvis hxc vox etiam ad illud 

 genus accommodetur, quod effoditur, ied minus apte. 



Extrarerramquodnafcirur, velinconvallibus &campisrcperitut, Halmiraga 

 Gncis dicf um, vel ex lacubus exrrahitur. Prius genus apud Medos invenitur, teftanrfi 

 Plinio.ubi per aeftatem eo canefcunt convalles. Item in Thracia juxra Philippos. Sed 

 hoc tcrra; miftum & fordidum , idcirco & Aprium vocari idem afferir : pofteriusin 

 Macedonia colligitur.ubi lacus nitrofus erat,qui in agro Lerao circa canis ortum gignit 

 nitrum,quodvereres CalastR-Sum vocant,aboppido Calaftra,quod inproximo 

 finu erat, e quo evehebatur. 



Factitii nitri tria eriam erant gencra : unum ex aquis Nili conficiebatur , praffertim 

 adNaveratim,Nitriam, (undevox nirri) Memphim. Dum vero hic inNitrariisnitrum 

 conficiebatur, fubtile ac tenue quid fpuma: aut floris inftar a reliquo iepatabacur, quod 

 Grxci dtyfhii yiigis dicunt , & ab eo diftinguitur quod dtpfovitf^ vocant, &foflilc eft. 

 Svenkfeldius m Catalogo foflilium Silefia; Aphronitrum exiftimat elfe illud 

 quod Fel vitri, vitri fpumam & recrementum vocamus , 6Mapsg<U(« Germanis. 

 Cum vitri materia in igne liquefcit,agit fpuma,quar de ea verriculo, tanquam recremen- 

 tumde Argenrodecrahicur, moxveroconcretain pancs candidos cogitur. Saporcm 

 habet mixtum , amatummagisquamfalfum. Aurificesadargentifcobem, cum ex ea 

 maffam conficiunt, addunt, ut citius in igne liquefcat. C&ialpinus vocat Sal vicri lib. i* 

 cap. zo. 



Alrerum Faccitium ex foflili fiebat illo , quod Arabes Tinca r vocabant ; hoc 

 Arabice Borax, Grxcis Chryfocolla dicitur. Tertium exQuercu autrobore cre- 

 mata fiebat ; Quibus quarcum adderc licet, quod ex terra, nirroio feminc impraignata, 

 apudnosconficicur, faclo nempe ex eolixivio, &percolaro , perque ignis calorem ex- 

 halato, ut fal nitri remaneat, quod deihde , fi necefium , purificari poreft. Halihi- 

 trum hanc fpeciem vocanc. Adilludconficiendumeligerefolenccerram ovillo fter- 

 core imprscgnatam. 



VarissprxtereadanturNirri differemix, quoad colores, fapores, confiftenriam, du- 

 ritiem, figuram, & ad ignem habilitatem ; de quibus confulatur Agricola. 



In Nova Hifpania tracfus Americani, veriflimum nitrum reperiri, tcftis eft Nirenber- 

 gius Hift.Nat. lib.15. cap. 29. qui, ex Francifco Hernando, docet Indis illud quod Ata- 

 bibus Baurach, noftratibus Borax, Tequixquiel vocari, idque e Terra cos verrere air s 

 crefcenre.lacu, aut c muris antrifve deradere, rofeumac candidum,leve, fiftuloium& 

 fragilc,percolatumque formam & (plendorem noftratis referre ; eoquc abundare totum 

 lacum Mexicanum. 



Nobis aliquot fpecies N 1 t r i funt , una quas ex nativo conficitur , quod fupra di^ 

 ximus ex Tincar Arabum prseparari, &vulgo Borax, ArabibusBaurach, quod 

 apudMauros Nirrumnotat. Tranflucidum eft hoc nittum, micis grandini (imillimis, 

 in fruftula oblonga compacrum. Conficitur Venetiis cx cremaro lapide quodam can- 

 dido & foflili, quemBoracemcrudumvocanr, & foffilc nitt um effe arbirrantur quidam. 

 Sed Cxlalpinus negar, eo quodNitrumlapidofum, quale circaMemphim firxeis rumu- 

 lis addenfarum fcribit Plinius, faporem falfum & amarum habeat : hic vero crudus Bo- 



C 3 rax, 



