WORMTANUM. 5 



Samia. In Icalia Aretia & Mutina. Quxdam Argilla: vim ignis magis ferunt, quxdam 

 minus. Vilifllma: ea: funt,qua: ad opus lateritium fumuntur. Mirumquodin Africa& 

 Hifpania parietes ex terra cruda conficiant , quse xvis durent incorrupti , imbrcs, vcn- 

 tos, ignes, omni cxmento mclius perferentes. 



Argiliarumgenusunumfakem adducam, ex quo vafa in Mufeo affervamus, aux ar- 

 gcnto a:quiparantur, fubtilitate,perfpicuitate & candore, palmam reliquis praripientia^ 

 PorceIlaiuvocant,exChinaIndia:regione ad nosdelata: fed atgillailla, ex qua confi- 

 ciuntur, nontam natutalis, quam artificialis eft. Atquc de ejus confectione non om- 

 nes idem fentiunt : Odoardus Barbofa in hunc modum prxparari refcrt : Cochleas 

 quafdam marinas ovorum teftis mifcent , aliaque qua:dam addunt , & fubigunt, ut in 

 maffam coeant. Hanc fub tetram condunt, ibique etiam macerari ad octuagefimum, 

 vel centefimum ufque annum fmunt, haSredibusfuis , preciofi thefauri Joccrelinquen- 

 tes. Ipfi veroeautuntur, quam Avi ataviquc pomere. Obfervant namque ex veteri 

 inftituto, ut, qui veterem tollit, recentem ejus Ioco condat. Pancirolus ex gypfo, ovo 

 trico,putamine locufta:matina:,hanc maffam coagmentari ait. Johan. Gonfalvus Mcn- 

 doza lib. 1. Hiftor. Chinitica:, ex terra dura cretofa fieri ftatuit. HugoLinfcottanusde- 

 feriptione navigationis in Orientem cap. 23. Porcellanas ex cet ta terra: fpecie , qua: du- 

 riihma cft, confici aflcrit, qua: in partcs mollitur & mola tunditur, cifterniique injefta 

 maceratur.donec duritie devi6ta,fa:peque verfata in fummitate materiamexccrnat, ex 

 qua fubtiliflimum opus fit. P. Alvarus Semeda Hiftoria: China: cap. 1. de Porcellanis 

 vafis ita diflerit. Porcellanicavafaccnficiuntur in provincia Kiamfi in unica urbc,unde 

 omniaveniunt quibusutunturiniftaprovincia&per totum mundum, licettcrram non 

 habeant ex qua conficiant, fed aliunde apportetur : Aquam vero habent, finc quaficri 

 nullo modo poffunt: quxcunque enim cum alia fiunt aqua, non adeo funt nobilia, & 

 fpIendentia.Nullumhic eft Myftcrium,quale fibi fingunt multi,fed eftcertaterrsipe- 

 cies , adeo nitida & put a. Quovis tempore & eodem modo, quo noftra figulina confi- 

 ciuntur , fed diligentius & accuratius traftantur, pingunturque colore^ cceruleo ex 

 amylo. 



Sed omnes hx opiniones, quamvis difcrepare videantur, facili negotio reconcilian- 

 tur. Qui enimvel ex creta,vel terra aliqua peculiari vafa hzc elaborari ftatuunt, pra:- 

 fupponunt mifturam ex qua creta ha:c aut mifta terra elaboratur. 



Ex tali argilla (qua: tamen magis artificialis & mifta, quam naturalis vidctur) vafa om- 

 nis generisconficiuntur,itatamenutnobilitatis gradibus diftent. Ex flore enim feu fub- 

 tiliflima maffit parte, vafa elaborantur, qua: a vitris parum diftantpetfpicuitate, colore 

 &nobilitate; quxutrarafunt,itapretiis reliqua fuperant. Alterum genus nobile quoque 

 eft, candore & perfpicuitate pra:ftans, ca-rulco colorc ut plurimum exornatum. Igno- 

 bilius tertium & reliquorum quafi fxx ex qua orbes elaborantur, quibus nobiliora vafa 

 dum coquuntur imponunt,ne a fornace inquincntur. Hi orbes candidi quidem funt,fcd 

 non perfpicui , duri , adeo ut, fi invicem collidantur violentius, fcintillas ignis de fe fun- 

 dant, Iicct fragiles fint. Ejus generis orbiculi apud.me funt, qui fundis aliorum vaforum 

 Porcellanicorum adhxrebant. Credo additos cum infurno coquebantur, ne a camini 

 pavimentonobiliotainquinarentur. Sunt qui putent orbiculos hofce ex bona argilla 

 Porcellanica confe6tos,fed incr uftatione carere. Quod mihi non vidctur vero fimile, 

 cum nullam habeant tranfparentiam , & fubtilitate a fradis Porcellanicis nobilioribus 

 multum diftent. Ignobiliorem igitur & fa:culentam maffam hifce deputari credo. 



Porcellanica vafa jam in Bclgio mentiuntur , Argilte melioris fortis inctuftationem 

 quandam inducendo, qua:, colore & fplendore, vera Porcellanica imitantur : fed fraus 

 facile detegitur,cumnecperfpicuafint, nectenuia; addo, inctuftationem fiicile auferri, 

 remanente atgilla. Vitris etiam quibufdamPorcellanica imitati conantur quidam, fej 

 vitrumfcipfumfatisprodit,pra:fertimeapaL-tc,quafifl:ula, ctun conficeretur,adha:fit. 



Cret a nomenab infula fic difta traxifle videtur, quod olimexcalaudabiliorad- 

 ferebatur, & quanquam vulgo pro terra fijmatur, qua: candore prxftat , & eodem co- 

 lore inficerealiapoteft; attamen aprobatis autoribus latius hanc vocem capi in confef- 

 foeft. Cretamautemnosdicimus terramqusad expoliendum, mundandum, frican- 

 dum , illinendum & colorandum ufurpatur. Varii igitur artifices ejus ufum fibi appro- 

 priarunt. 



Fulloncs Cretas eligunt pingues qualcfcunque , acres, vi abftergendi praditas , qui- 



A 1 bus 



y 



