92- M LT S E LI M 



Narnfaxaubi femel fungos produxifle vident , fuffodiunt &venum cxportant. Na- 

 fcuntur aliquando non pileati, fed turiones ut Afparagi , & in ramos diviii. Hoc genus, 

 quod e faxis nafcitur, praxiditur ad efum, aliis fubnafcentibus, femperque novos produ- 

 citreftibilifcecunditate. Septem diebus perficitur, fexiesanno demetitur, terraDo- 

 dranteopcritur,&c. VideScaligerum Exerc.137.fecl:. i. 



Lapis novacularum Franc. Ximenis ; Vitrum foffile quorundam , Coltelli 

 Indimi di Suftanza di Pietro Tocara Imperati, a Francifco Ximene lib. 10. part. 1. cap. 13. 

 ita defcribitur: Cultellosaut Novaculas,pugiones, & alia mille gcnerum inftrumenta 

 fimilia, quibus Indi antiqujtus utebantur, tam ad ufum bclli, quam fcindendutn alias res, 

 antequam ferri ufum noflent.fblebant facere e lapide,quem luo idiomate vocant Itzli, 

 qui tres folet habere diverfos colores, nimirum cceruleum , album & nigrum, licet om- 

 nes tranfparcntcs , & fi auro vel argento includantur , maximi fiunr, & funt admodum 

 pellucidi. Quin etiam in iis videntur rerum imagines, haud fecus quam in fpeculo opti- 

 mo. Lapides hi c fuis Iapidicinis extracti , quarum magna cft copia circa Metropolim 

 Mexico , finduntur in modicas partes , (pontc angulatas, & poliuntur aliis lapidibus ma- 

 gis duris & afperis, & cum certo infttumento , quod haud diflimile eft theoe fclopeti, 

 tencndo lapideminter duospollices pedum, & cruribus inclinatis , artifices induftria & 

 impetuadmirabilieruunrab urroquelatere Iaminas craffas , cum umbonein medio & 

 duabus aciebus a-qualibus, paulb craffioribus qunm funt noftri cukelli, & latis digitum 

 tranfverfum,aut paulo plus, qux tam acuta: ftint &penetrantisaciei, utinmundo nihil 

 acutiusfingipoflit. Verum funt fragiles & facile diffiliunt in minutas partes , aut hebe- 

 tantur. Iftiscultrisfeunovaculislignoinditis ad modum noftrorum gladiorum , & fir- 

 matis eo gencre gummi, quod vocant Tzinacan Cuitlatec, formant gladiolos tam tcrri- 

 biles, utunoict-uhominemfindant in duaspartes (modo (it primus icrus , nam csteti 

 funr vani) tam acutacft acies illorum armorum & tanta fragihras. Rupris gladiolis iftis 

 eximunt novaculas, denuoque ill.is acuunt, & eis fagittas fiias afperant, quibus kedunt 

 atqueoccidunthoftcsfuos : fuetienimfuntprceliari eminusarcu&fagittis. Pulvis hujus 

 lapidis mixtus cum Cryftalli pulvere, mundat admirabilitcr oculos, & nubeculas difcu- 

 tit & alias maculas, & clarificat vifum. 



Rationem generationis hujus lapidis aflignare conarur-Ferrandes Imperatus lib. 2.2,. 

 Natur. Hift. cap. 1. hoc pacfo: Generantur, inquit, &SiIices, ac naturam vitri a-mu- 

 lantur, calore non externo, fed interno moderaro , longo remporis progreffu , virtute 

 vegetalicrefcenrcs. Quibus licct efficientcm aliquo modo attingat, materialem tamen 

 & reliqua huc fpectantia pra-terit. 



Fruftum,quod ego tcneo, duarum unciarum eft longirudine, tranlvcrfi digiti latitu- 

 dine,cra(litic cukri, utrinque acutum , in exrremitatum altero aliquanrulum incurva- 

 tum, altero laterum a:quali, altero canaliculatum , tranflucidum & peripicuum vitri in- 

 ftar fed nigredine aliqualiter rinclum. Cstera convcniunt cum defcriptione Francifci 

 Ximenis. 



C a p. XIV. 

 T>e Cjemmarum generatione & yarietate. 

 TJ A c t e n u s Mufei noftri lapides ignobiliores & minoris pretii vidimus, jam nobi- 

 *■ liorcs& pretiofiores, quoshabemus, examinabimus , quos Gemmas vocant qui- 

 dam, licet inter lapidem prctiofum & Gemmam difcrimen agnofcant accuratiores. Pre- 

 tiofbs lapides cosvocantes.quimajoresfunt, necpulchritudineexccllunr; Gemmas,qui 

 parvi funt natura , rari , duri ac pulchri. Hinc cx Gcmmarum cenfu excludimt ob ma- 

 gnitudinem Cryftallum , Topafium, jafpidem, &c. Ob pulchtitudinis defectum , Ony- 

 cha, Crapaudinam, aliofque ejus generis. 



Llt verb allataGcmmx deicriptio clarior evadar , accuratius ejus verba funt expen- 

 denda. Parvos vocanteoslapidcs.qui nunquam, aurrarb,ovi gallinacei magnitudinem 

 fuperare vifi funt. Raros,qui inpaucisprovinciishaud copiose inveniuntur. Duros,qui 

 nequedigitisteri,nequcferrofcindi poffint; atque hi ttium graduumftatuuntur. Qui- 

 dam Chalybeafaltem linea radi poffunr , ut Tutchefia; quidam non nifi Smiri lapide 

 teruntur, ut Jafpis: quidam cum Adamante tantum, ut A'damas, Topafius otieutalis,&c. 

 Pulchros, qui colore, Diaphanitate, radiorum reflexu , aut figura concinna vifui grati. 



Colore 



