en ZELDZAAME VOGELEN. ioj 



fcyn, zou ik doch gelóoven* dat 'er meer Noordwaards niet veel nieuwe Soorten te 

 vermoeden zyn: want aan de Noordelyke Grenzen bevinden zig maar weinige Voge- 

 len, en, hoe naderde Dieren in 5 t algemeen, inzonderheid het Pluimgedierte, aan 

 de Pool nadert, hoe meer dat ook de menigte der Soorten afneemt. 



De Kanadqfcbe Ginzeng Tj^ortel Plant (*). 



De Wortel van eene in de Geneeskonft bekende Plant, Ginzeng genaamd; is by 

 de Chineezen [en Japanners] in zeer groote achting. Derzelver voornaamfte Artfèn 

 hebben over de kragten en deugden van deezén Wortel veele Boeken gefchreeven. 

 De meefle Chineefche Schryvers maaken gewag van de Ginzeng, doch deeze Wor- 

 tel was zeer weinig bekend, voor dat Pater Jartoux, een Jeiliiet en Zendeling in 

 China, die op bevel des Keizers eene Kaart van Tartarie maaken zoude, de Plant 

 inéén Dorp, dat vier Mylen van \ Koningryk Córea afgelegen was, zag groeijen. 

 Deeze Pater bediende zig van die gelegenheid, om eene juifte Afbeelding te maaken 

 van dezelve , en vervaardigde eene naauwkeurige befchryving daarvan , welke in de 

 Memoriën van de Koninglyke Akademie der Weetenföhappen van Parys is uitgege- 

 ven, en zo veel Licht heeft aangebragt, dat men de gezegde Plant ook in Kanada 

 «en Penfylvanie ontdekt heeft. Uit het laatfïgemelde Land is zy den Heer Collin- 

 son toegezonden, en in de voorige twee of drie Jaaren, gelyk ook in dit tegenwoor- 

 dige Jaar 1746 (f), heeft zy in deszelfs Kond-Tuin te Peckham gebloeid en Besfèn 

 gedragen, gelyk uit de hier bevindlyke Afbeelding blykbaar is. De overeenkomft 

 is zo groot met de befchryving der Chineefche Ginzeng van dien Pater, dat men in 

 geenen deele kan twyfelen, of het is even de zelfde van hem befchreevene Soort. 

 Maar, dewyl de befchryving van den Jefuiet te lang is, om hier plaats te vinden, 

 zal ik alleen het merkwaardigfle daar uit bybrengen , en in myne Afbeelding ook 

 den Bloesfem voordellen, welken de Pater, zo hy zelf zegt, niet hadt gezien. Zyn 

 Berigt behelft het volgende. 



„ De plaats, daar deeze Plant voorkomt, legt tuflcheri de 39 en 46 Graaden, 

 „ Breedte , in de fchuinte der Bergen, zo wel in digte Bofïchen , als aan de Oevers 

 » der Rivieren. Men heeft de Landftreek, waarin deeze koflbaare Wortel groeit, 

 3 , aan alle zyden met Palifladen omringd, daar onophoudelyk Wagten rond gaan, 

 „ om te verhinderen, dat iemand deezen Wortel opzoeke. Ondanks alle zorgvuldig- 

 „ heid, echter, is by de Chineezen de Gewinzugt zo groot, dat zy zig in deeze 

 „ Wilderniflèn menigmaal by twee- en drie duizenden verfleeken, offchoon zy dus 

 „ gevaar loopen , van hunne Vryheid en al het voordeel hunner Onderneeming te 

 „ verliezen, wanneer men ze in het weggaan, of by het aankomen in de Provincie 

 „ waar deeze Wortel groeit , komt te betrappen. 



„ Dewyl de Keizer hebben wilde, dat den Tartaaren alle Winh 1 , welke van dee- 

 „ ze Plant te haaien was, by voorrang boven de Chineezen, ten deel zou worden 

 „ gaf hy, in 't jaar 1709, aan tienduizend Tartaaren bevel, om alle de Ginzeng op 

 „ te zoeken en te verzamelen, met beding, dat ieder hem twee Oneen daar van 

 „ geeven moeh 1 , en dat het overige, naar 't Gewigt gerekend, hun met even zo 

 „ veel fyn Zilver betaald zou worden. Op deeze wyze frioeft , volgens eene op- 

 „ gemaakte Rekening, de Keizer in dat Jaar omtrent twintigduizend Chineefche Pon- 

 „ den gewinnen , zonder dat hem zulks meer kwam te koften dan het vierde deel. 



„ De Ginzeng, zegt Pater Jartoux, komt, gelyk ik waargenomen heb, inde 

 3, meefle Artfènyën, welke de Chineefche Geneesmeefters aan Patiënten van Aan- 



3 , zien 



(•) Aureliana Canadenfis. R P. Lafiteau. Ginz. 51. p. 1^12. 

 T. 1. Catesb. Car. III. T. 16. Araliaftrum. Tüewv (fj [Men kan hier uit zien , in welk Jaar de Heer 



Ebret. T. 6. f. 1. Panax foliis ternis quinatis. Gron. Catesuy die befchreef,] 

 Virg. 147. Panax quinquefolium. Linn. Sp. Plant. II. 



IV. Deel Dd 



