154 



ment verkregen worden , hebben mijne reeds gepubliceerde ver- 

 slagen genoegzaam aangetoond. Ik herinner hier slechts, dat 

 de waarschijnlijke fout van eene correctie der tijdmeters, be- 

 paald door een stel van 5 of 6 zenithsafstanden derzelfde ster, 

 niet meer bedraagt dan S ,06 tot O 8 , 12 en dat ter eliminatie van 

 kleine fouten in de berekende refractie en de buiging, zoo die 

 bestaat, des kijkers , steeds getracht wordt, zoowel oostelijke als 

 westelijke sterren te gebruiken. 



De heer Soeters gebruikte een universaal-instrument met 8- 

 dnims-cirkels van Pistor en Martins, (P. M. IV) , en ik het kleine 

 universaal-instrument met 6-duims-cirkels van Repsold. 



Enkele avonden heb ik ook tijdsbepalingen met een passage- 

 iustrumenl verricht. Dit instrument, het eenige eigenlijke 

 passage-instrument, dat de geographische dienst bezit, behoort 

 tot de eerste instrumenten, waarmede in het jaar 1850 de 

 geographische ingenieur S. H. de Lange werd toegerust. Het 

 is vervaardigd door den heer E. Wenckebach, en heeft eene 

 bijzondere constructie. De kijker ligt namelijk als horizontale 

 as op de pannen, en voor het objectief is een prisma beves- 

 tigd, zoodat, als de as des kijkers loodrecht op den meridiaan 

 gericht is, door totale reflectie in het prisma, gedurende eene 

 draaiing des kijkers alle punten van den meridiaan des hemels 

 in het midden van het veld des kijkers komen. 



Deze inrichting heeft boven die van een' gebrokenen kijker, 

 het voordeel, dat het niveau op de as kan blijven staan, en 

 ook dat men onder het prisma eenen kwikbak kan plaatsen 

 om daarmede op de bekende wijze de collimatieföut en de in- 

 dexfout des vertikalen cirkels te rectificeeren. Het is bespro- 

 ken op blz. 150 en verv. van de verhandeling van wijlen den 

 hoogleeraar Kaiser, »dc sterrekundige plaatsbepaling in dei 

 Indischen Archipel", en hieruit blijkt, dat het bovendeel van het 

 werktuig door een misverstand deze inrichting verkregen heeft, 

 die Kaiser voor een ander werktuig bestemd had , maar die hij 

 geenszins afkeurde. 



Zoo ver mij gebleken is, was het instrument zelden of nooit 



