165 



verkregen aflezingen van beide dradenparen op de voorgaande en de vol- 

 gende deelstreep, zouden een 'standvastig verschil moeten opleveren, indien 

 er geene fouten bij de aflezing begaan werden en indien de mikrometer- 

 schroeven geene periodieke ongelijkheden hadden. Verdeelt men echter de 

 gevonden verschillen, naar gelang de aflezing van het voorste dradenpaar 

 lusschen en 50", tusschen 50 en 100" enz... en eindelijk tusschen 550— 

 600 ligt, dan verkrijgt men reeksen verschillen, die met elkander vergelijk- 

 baar zijn. Uit deze nu vond ik voor de tweede reeks: 

 Mikroskoop III. Mikroskoop IV. 

 ± 1",37. ± 1",48. 



Ook voor deze schijnbaar vreemde vermeerdering der w. fout bij eene 

 tweede reeks waarnemingen, die met de bedoeling ondernomen werd, wat 

 nauwkeurigheid aangaat, minstens aan de eerste gelijk te zijn, ligt een aan- 

 neembare grond voor de hand. De mikroskopen van het kleine universaal- 

 instrument van Repsold hebben eene zeer geringe vergrooting n. I. slechts 

 14 maal, waarop wijlen de hoogleeraar Kaiser reeds in zijne verhandeling 

 «over de sterrekundige plaatsbepaling in den Indischen Archipel" gewezen 

 heeft. Wel wordt daardoor veel in licht gewonnen , zoodat een lantaren 

 met eene gewone stearinekaars voldoende licht voor de aflezing geeft, maar 

 toch zijn zuivere aflezingen alleen met eene buitengewone inspanning der 

 oogen te verkrijgen. Een gevolg hiervan is, dat zoodra die inspanning door 

 vermoeienis of afleiding vermindert, somtijds een groot verschil bijv. van 10" 

 of meer tusschen de beide aflezingen gevonden wordt, dat den waarnemer 

 dan dadelijk bewijst, dat zijne aandacht verminderd is. Ook is de mikros- 

 kopendrager wel wat zwak van inrichting, zoodat eene geringe trekking aan 

 de mikrometerschroef licht ook zulk een verschil kan veroorzaken. 



In dergelijke gevallen heb ik wel eens, even als, geloof ik, ieder waar- 

 nemer doen zou, de beide aflezingen verworpen en met meerdere oplettend- 

 heid overgedaan. 



Ook is het een bekend feit dat men zeer geneigd is, tweemaal achtereen 

 op dezelfde wijs in te stellen en af te lezen, zoodat men bijv. op twee ver- 

 schillende dagen voor den afstand van dezelfde twee verdeelstrepen waarden 

 kan verkrijgen, die meer van elkander verschillen, dan uit de w. fouten der 

 aflezingen verwacht zou worden. 



Zijn er nu daarentegen twee paar afleesdraden gespannen, dan heeft men, 

 vooral wanneer de aflezingen aan beide paren door de periodieke onregel- 

 matigheden der mikrometerschroeven niet altijd hetzelfde kunnen verschil- 

 len, geene aanleiding, eens verkregene aflezingen te verwerpen en over te 

 doen, en het natuurlijk gevolg is dat men a posteriori eene grootere w. fout 

 voor elke aflezing vindt. 



Ik vermeld hier nog, dat de afstand der draden gemiddeld 109" bedroeg, 



