186 



toen mij te Batavia voldoende gloei-apparaten ten dienste ston- 

 den, weder opgevat. 



't Is mij nu gebleken dat de zachle steen niets anders is 

 dan eene soort tanah-ampoh [eetbare aarde] ongeveer van de- 

 zelfde zamenstelling als de meeste dier aardsoorten, dat is 

 eene soort pijpaarde of onzuivere kaolin. 



Het is bekend, dat op Java inlandsche vrouwen vooral in 

 zwangeren toestand gaarne die tanah-ampoh , bijv. stukken van 

 de bekende Samarangsche gendie's [inlandsche roode aarden 

 poreuse waterkannen] eten. 



Als zoodanig leverde dus mijn onderzoek niets nieuws op, 

 als alleen het feit, dat die eetbare aarde op genoemde plaats 

 ook en wel in ruime hoeveelheid voorkomt en gebruikt wordt. 

 Volgens later ontvangen mededeeling van den heer van Hattum 

 komt genoemde of soortgelijke aarde voor op meerdere plaatsen 

 van Sumatra's Westkust, onder anderen ook in de nabijheid 

 van Padang Sidempoean , waar ze ook door vrouwen gegeten 

 wordt. Van een' heuvel, nabij die plaats; wordt die aarde 

 door Battahsche vrouwen weggehaald om ze, van af het begin 

 harer zwangerschap tot eenigen tijd na de bevalling, dagelijks 

 te nuttigen. Ook tegen diarrhoeën wordt die aarde als genees- 

 middel gebruikt. 



Uit het onderzoek bleek het volgende: 



De kleur der aarde is roodbruin, hier en daar met witte 

 punten. Hare hardheid 1 — 2, daar de steen met den nagel 

 gemakkelijk gekrast wordt. Ze is reuk en smaakloos, de lip- 

 pen aanhangend, zeer gemakkelijk water absorberend, eenig- 

 zins vetachtig op het aanvoelen als magnesia-mineralen en ge- 

 makkelijk in een' steenen mortier te verbrijzelen. De streek 

 is rood. Bij gloeijing wordt als van alle roode kleisoorten de 

 kleur wat donkerder, zonder eahter iets anders als water te 

 verliezen, waardoor de afwezigheid van organische stoffen werd 

 bewezen. In zoutzuur is ze slechts voor een gedeelte oplos- 

 baar, het restant is kleurloos en laat zich door gloeijing met 

 eene 5 a 4 voudige hoeveelheid van een mengsel van koolzure 



