n% 



waar deze belangrijke kultuur vooral te huis behoort, en van 

 waar de beste theesoorten alleen afkomstig zijn, dat er bij mij 

 groote twijfel bestaat , of men wel ooit er in zal kunnen sla- 

 gen , om op Java eene soort van thee te produceren , die zich 

 door hare goede hoedanigheid in den handel kan staande hou- 

 den, en of die kultuur aan de van regeringswege daartoe be- 

 steede sommen zal beantwoorden. Dan dit daargelaten zijnde, 

 blijft het desniettegenstaande eene zaak van groot gewigt, zoo 

 men in Nederlandsch Indië , al is het dan ook slechts eene 

 mindere kwaliteit van dit produkt, in zeer groote hoeveelheid 

 en tot een' bijzonder lagen prijs, kan aankweeken. Immers, 

 de grootste konsumptie van dit artikel bepaalt zich juist tot de 

 mindere en goedkoopere soorten. Nu hebben bij mij eenige, 

 wel is waar slechts op eene zeer kleine schaal ondernomen , 

 proeven genoegzaam de overtuiging doen geboren worden, dat 

 wij tot de produktie van zoodanig eene mindere kwaliteit van 

 thee , die evenwel nog voor den handel geschikt is, en daaren- 

 boven veel goedkooper dan de minste soorten , die uit China 

 worden aangevoerd , kan geleverd worden , het geschikte plant- 

 gewas alreeds in de Nederlandsche koloniën, en dat wel in 

 zulk een buitengemeen grooten overvloed bezitten, dat, zoo 

 mijne waarnemingen bevestigd mogten worden, dan ook nood- 

 wendig de voor het hemelsche rijk tot dusverre zoo voor- 

 deelige produktie van thee tot in hare grondvesten zal worden 

 geschokt. Dit zal bij uwe excellentie geen nader betoog be- 

 hoeven, wanneer ik herhaal, dat de bladen van den Arabi- 

 schen koffjhoom mij daartoe bijzonder geschikt voorkomen, van 

 dien boom , waarvan de invoering op Java aanvankelijk zoozeer 

 is tegengewerkt, en die thans de hoofdbron van den voorspoed 

 èn der Nederlandsche koloniën, èn van den handel van het 

 moederland geworden is. Ik ben tot deze waarneming ge- 

 leid geworden door eene zeer belangrijke ontdekking van 

 onzen bekwamen en verdienstelijken scheikundige, den heer 

 G. J. Mulder, hierin bestaande, dat de eigenlijk werkza- 

 me stof, die in de koffij en thee is hevat, niet, zoo als 

 men tot dusverre geloofde, van elkander verschillend, maai 



