215 



gen over het alkali grooter wordt, vermindert ook de oplos- 

 baarheid van het kiezelzure alkali (dat dan het bijvoegsel over, 

 in plaats van onder bekomt). 



Men ziet hieruit , dat een zekere grond , in volslrekten zin 

 vruchtbaar, maar betrekkelijk onvruchtbaar kan zijn voor hetzelf- 

 de gewas. Die betrekkelijkheid wordt gegeven door den tijd, 

 welke verloopen moet, om de elementen van vruchtbaarheid 

 in icerkzamen staat te brengen. 



Het zij hier kortelijk herhaald: dat de humus in de drie on- 

 derwerpelijke gronden de.noodige hoedanigheid miste en te ge- 

 ring in hoeveelheid w^, om tot oplosbaarmaking van het nog 

 in den grond opgeslotene plantenvoedsel te kunnen mede- 

 werken. Zij kon daarbij ook geene genoegzame afkoeling be- 

 werken en geen vocht genoeg in den grond terughouden, 

 waardoor de, te allen tijde noodige, voorraad van voedsel in 

 opgelosten toestand moet gehouden worden. Eindelijk , de 

 hoeveelheid minerale stoffen , in water oplosbaar , schoon zeker 

 in massa niet te weinig, tegen over de geringe hoeveelheid hu- 

 mus , bevatte niet of verre van genoegzaam, die zelfstandighe- 

 den, welke voor den plantengroei, voor het kweeken van koffrj 

 in het bijzonder, noodzakelijk zijn. 



Een enkel woord nog, over de medewerkende voorwaarden 

 tot vruchtbaarheid der gronden. Immers de grond zelf is niet 

 de eenige oorzaak daarvan , maar klimaat, ligging, weersgesteld- 

 heid zijn wezenlijke hulpmiddelen. 



Bij gebrek van licht en warmte, of bij te grooten overvloed 

 van vocht in de lucht, kan de vruchtbaarheid grootelijks afne- 

 men, ook al bevat de grond de vereischte stoffen in oplosba- 

 ren toestand en al zijn er reeds bladen aan de plant aanwe- 

 zig. Er is dan te weinig of geene capillaire opstijging in den 

 grond, geene verwaseming van de oppervlakte, geene of zeer 

 •weinig opklimming van vochten in de planten , wier cellen in- 

 houd dan te waterachtig is , en ook geen aanvoer van mine- 

 rale zouten. Men heeft dan tijdelijke of ook periodieke on- 

 vruchtbaarheid. Door uitmergeling van den grond ontstaat be- 

 stendige of blyvende onvruchtbaarheid, die echter niet alleen 



