883 



mij ten dienste stonden. Het is daarom, dat ik, bij het be- 

 handelen van dit onderwerp, om bijzondere verschooning ver- 

 zoek. Het hoofddoel der reis was een onderzoek naar tin- 

 erts (i). Wat ik daarenboven geologisch opgemerkt heb, mag 

 als bijzaak beschouwd worden. 



De hoofdformatie van Billiton is, dunkt mij, even duidelijk 

 uitgedrukt als die van Banka. Op Banka is deze graniet of 

 syeniet; op Billiton zandsteen. Elke door mij bezochte berg 

 van eenige hoogte is op deze beide eilanden respectievelijk uit 

 deze steensoorten gevormd. De granietrolsteenen, op Billiton 

 gevonden, zijn alzoo van elders aangevoerd, even zooals het 

 mogelijk kan zijn , dat dit voor een deel ook op Banka het 

 geval is geweest: hierover heb ik meer breedvoerig gehandeld 

 in mijne reisrapport over Banka en Malakka aan het gouver- 

 nement. Op Banka treft men ook van dezelfde soort van 

 zandsteen aan; ik herinner mij onder anderen te Muntok, waar 

 dan ook in den omtrek gele mergel gevonden wordt. Of dus 

 op Billiton de zandsteen op eene graniet-basis ligt, is, zonder 

 diepere boringen, dan ik heb kunnen doen, niet gemakkelijk ge- 

 heel uit te maken. Zeker is het, dat de graniet op Billiton, ner- 

 gens waar ik geweest ben, ondubbelzinnig aan den dag komt. 

 En op dit punt heb ik bijzonder de aandacht gevestigd, ten 

 einde het in verband te kunnen brengen met de onderstel- 

 ling, dat de tinerts op Banka gevonden, van Banka's bergen, 

 of wel, gelijk ik vroeger aangenomen en verdedigd heb, van 

 elders en wel van het noorden afkomstig is. De tinerts wordt 

 eigenlijk alleen in primaire gesteenten, in graniet, porfier, 

 enz., gevonden, en slechts alluviaal, wanneer genoemde tinerts 

 bevattende gesteenten, door den invloed van lucht en water ont- 

 leed zijn. Worden das aan de oppervlakte van een zeker 

 terrein, geene groote massa's graniet, porfier, enz. , gevonden, 

 die tinerts kunnen bevatten, er zal ook geen alluviale tinerts, 

 als het van die plaats afkomstig moet zijn, gevonden kunnen 



(1) Met het oog op de techniek namelijk, hetgeen niet onduidelijk uit 

 het vroeger aangehaalde gouvernementsbesluit blijkt. 



