401 



verder, dat de opbrengst van een produkt, dat zulke groote 

 winsten oplevert, indien het land het bevatte, van deBillitone- 

 zen niet gevorderd werd. 



Verder komt het mij onbegrijpelijk voor, dat de Billitonees 

 ijzererts en geen' tinerts zou kunnen herleiden. De laatste, of- 

 schoon wel eene groote warmte vorderende, wordt toch vrij wat 

 ligter dan het ijzeroxyde herleid. En dan nog komt de vraag 

 op, hoe de Bankanees en de Linganees het konden doen. Ik 

 onderstel toch niet, dat bij de bewoners dezer drie eilanden, 

 die zoo nabij elkander liggen, de natuurlijke beschaving zoo zeer 

 zoude verschillen. Dit niet kunnen bewerken van tinerts kan 

 ook aan den sulthan niet als eene verontschuldiging opgegeven 

 zijn, waarom de Billitonezen de tinbelasting niet konden vol- 

 doen; immers zou hij er dan wel Bankasche deskundigen heb- 

 ben heengezonden. 



Ten slotte merk ik op , dat de Billitonees. vrij wat on- 

 voordeeliger en met vrij wat meer moeite ijzer smelt, dan dat 

 hij tinerts zoude smelten! Hij toch doet dit alleen als hij bijv. 

 een onmisbaar ijzeren werktuig zich aanschaffen wil en geen 

 geld heeft om het te koopen, of wel, als hij door den hon- 

 ger of naaktheid genoodzaakt is , eenige spijs of een enkel 

 kleedingstuk zich aan te schaffen. Bij welgelukken toch kan 

 hij gedurende een nacht (12 uren) ijzersmeltens , slechts 25, 

 hoogstens 30 duiten verdienen: daarvoor moet hij dan nog den 

 erts soms 10 palen ver halen, de kolen branden, hetsmelthuis 

 bouwen en onderhouden, en hamers, smeltoven, enz, zelf 

 vervaardigen. Hoeveel grooter zouden zijne verdiensten niet zijn, 

 indien hij tinerts in stede van ijzererts in dienzelfden oven slechts 

 herleidde. Men twijfele er dus niet aan, dat, indien er voldoen- 

 de tinerts ware, de onbeschaafdste Billitonees verkiezen zoude 

 om dezen alleen , en minder uitsluitend den ijzererts te bewerken, 

 zooals in het distrikt Koba op Banka ook plaats heeft. (1) 



(1) Het tinnen huisraad, dat zoo zelden op Billiton in vergelijking 

 met Banka, onder de bevolking aangetroffen wordt, is naar men mij ver- 

 zekerde, zonder uitzondering van Toboali (z. o. kust van Banka) afkom- 

 stig. 



