803 



maakt wordt, heeft men het transport der ertsbevattende aarde 

 zooveel mogelijk vermeden: wilde men de elders gebruikt wor- 

 dende toestellen op Banka toepassen , de kosten door een klein 

 transport zelfs veroorzaakt, zouden weldra de waarde van den 

 erts voor de Chinezen overtreffen. 



Men moet Banka kennen om te weten en in te zien , hoe 

 kostbaar, hoe uiterst bezwaarlijk het transport er is, en welke 

 voordeden het oplevert, dat de ertslaag, die met het medege- 

 wasschen wordende zand of klei soms gemiddeld niet l°/ be- 

 vat, in de onmiddellijke nabijheid van de plaats waar zij ge- 

 dolven wordt, van alle zand en andere onzuiverheden bevrijd 

 wordt. Dit is dan ook de reden, waarom de Chinezen, eens 

 aan de ertslaag gekomen, niets ongewasschen laten, en liever 

 een pikol aarde, die niets bevat, zonder eenig voordeel wasschen , 

 dan wel één pikol aarde wegwerpen , die slechts een lood 

 bijv» erts zou kunnen opleveren. Al moest de ertslaag maar ge- 

 middeld V± paal ver gepikold worden, al kosten de volkome- 

 nere werktuigen niet meer dan nu de bandars aan arbeidsloon, 

 dan zoude het voordeel door ze verkregen nog geenszins de 

 meerdere uitgaven kunnen goedmaken. 



Deze omstandigheid, het vermijden namelijk van transport, 

 is door den Chinees uitmuntend goed gevoeld en toegepast, 

 en men moge dan door onbekendheid met de zaken en met Ban- 

 ka, der Chinezen werkwijze gebrekkig noemen, omdat ze zoo 

 eenvoudig is (hetgeen ook geenszins altijd volgt), deskundigen 

 zullen met mij eerder geneigd zijn om schrander te noemen de 

 eenvoudige wijze, waarop de Chinezen weten, met de minst mo- 

 gelijke uitgaven, den meesten en zuiversten erts te verkrijgen. 



Het smcltingsproces. 



Eene dergelijke uitspraak als de voorgaande waag ik ook over 

 het smelten te vellen, ofschoon deze werkwijze, zoo als alle 

 dergelijke, misschien nog niet den hoogsten trap van volmaakt- 

 heid verkregen heeft. Want ofschoon het nadeel, door eenig ver- 

 lies of grootere onkosten veroorzaakt, wel niet regtstreeks door 



