804 



het gouvernement geleden wordt, zoo zal onder de tegenwoor- 

 dige omstandigheden elk geleden verlies toch eene winstderving 

 zijn. De Chinees zal dit verlies onmiddellijk gevoelen, maar zal 

 dit liever lijden , dan dat de kosten om dit te voorkomen grooter 

 dan het te verkrijgen voordeel zijn. 



Het is dus hier de plaats om na te gaan of de Chinees , tot zijn 

 voordeel, eene andere smeltwijze moet of kan invoeren, dan 

 wel of het mogelijk en voordeeliger is , dat het gouvernement 

 voor eigene rekening smelt. Deze beschouwingen zal ik trach- 

 ten wat uitvoeriger uit een te zetten, na vooraf de smeltwijze 

 en werktuigen der Chinezen beschreven te hebben. 



De grootere mijnen op Banka hebben gewoonlijk elk een ei- 

 gen smelthuis: kleinere mijnen, in elkanders nabijheid gelegen, 

 vereenigen zich wel eens, ten einde de*kosten van het onder- 

 houd of der oprigting er van te ontgaan. 



Deze smelthuizen met de ovens worden, wanneer zij ver- 

 nieuwing moeten ondergaan , alweder altijd zoo nabij mogelijk 

 de plaats waar men de mijn bearbeidt, opgerigt: dit heeft ook 

 het voordeel, dat met het veranderen van het terrein voor het 

 smelthuis, ook de plaats, waar het hout voor de kolen groeit, 

 meer in de nabijheid blijft. 



Op Banka wordt alleen des nachts, wanneer het aldaar zeer 

 koud is, gesmolten. Na 3 nachten smeltens, rust men den vier- 

 den, en zoo vervolgens, al naar dat er erts en tra (slakken) 

 voorhanden zijn. 



De o\en wordt ten 5'/ 2 a 6 ure 's avonds met houtskolen 

 aangelegd: zijn deze goed aan het branden, dan wordt er eeni- 

 gen tinerts, welke even vochtig is gemaakt om het verstuiven 

 door de werking van de blaasbalg te beletten, (1) toegevoegd, 

 daarop eene laag houtskolen, en zoo vervolgens naar omstan- 



(1) Van dit vochtig maken van den erts kan ik geen nut inzien, en ik 

 beschouw dit, als geschiedende volgens een oud chineesch of plaatselijk ge- 

 bruik of vooroordeel, even als men op Malakka soms onder het smelten 

 zout in het vuur werpt. Daar dit vochtig zijn van den erts geene andere na- 

 deelen zal opleveren , dan dat er een weinig warmte verloren gaat, zoo acht 

 ik het niet der moeite waardig om hun hierin tegen te gaan. 



