810 



veel Ie kostbaar bij het aanschaffen, heizij men water-, ton-, 

 schroef-, of cilinder-blaasbalgen, of nog andere soorten gebruiken 

 wil. Het voordeeligste is het, wanneer zij eene kapaciteit hebben , 

 die voor een 6tal of meerdere ovens ingerigt is , waarom dan ook 

 cilinder-blaasbalgen in Duitschland verreweg verkozen wor- 

 den, en ook het meest in gebruik zijn. Maar hoe kostbaar 

 zal het op Banka niet wezen, wanneer men in elk der 150 

 a 200 smelthuizen een kostbaar werktuig wilde gebruiken , 

 dat een tiental, soms meer, maanden in het jaar niet werkt, 

 daar het slechts 2 maanden of minder gebruikt kan worden. 

 Zonder het onmogelijke van het transport , het gedurig verleg- 

 gen der waterwerken (indien de blaasbalg door water gedre- 

 ven wordt, terwijl aan stoomkracht naar ons oordeel nog 

 geen denken is), het onderhoud, en bij kleine gebreken, het 

 bezwaar om ze op Banka hersteld te krijgen , hier uit een 

 te zetten , geloof ik, dat men de onmogelijkheid wel zal wil- 

 len aannemen , dat met voordeel door andere europesche blaas- 

 balgen, welke ook eene niet al te kleine kapaciteit hebben moe- 

 ten, de aan inkoop weinig kostbare, in het gebruik eenigzins 

 dure, maar van omstandigheden onafhankelijke chinesche blaas- 

 balgen vervangen kunnen worden. 



Een voordeelig gebruik van zamengestelde werktuigen vor- 

 dert koncentratie, waaraan men dan ook in de beschaafdste lan- 

 den de meeste pogingen toewijdt. Koncentratie is op Banka 

 vooreerst eene onmogelijkheid. 



Maar is dan ook misschien eene betere min kostbare beweeg- 

 kracht aan de chinesche blaasbalg aan te brengen? De 

 eenigste, op Banka met voordeel mogelijke, zoude dan weder het 

 water moeten zijn. Wil men dit aanwenden, zoo wordt, gelijk 

 vroeger reeds gezegd is, het verplaatsen der ovens weder kost- 

 baar, soms bezwaarlijk, daargelaten dat men bij eventuele wa- 

 terschaarschte in het smelten zoude verhinderd zijn, hetgeen ach- 

 tereen moetafloopen, iets waarop ik nader nog zal terugkomen. 

 Maar het toepassen der kracht des waters , op eene horizontale 

 heen- en wedergaande beweging, die bij de thans gebruikt worden- 

 de blaasbalgen een 10 a 12 tal voeten bedraagt, met eene snel- 



