Maar <!<■ beperkte middelen waarover beschik! kon worden , 

 beten niet toe mijne studiën aan een der hoogescholeu voort 

 Ie zeilen en ik moest lot bereiking van mijn doel wel den 

 minst kostbaren weg inslaan. 



Na ommekomst mijner leerjaren in de apotheek verbond ik 

 mij als assistent bij een apotheker te Haarlem, zonder salaris, 

 maar onder voorwaarde van vergunning de lessen aan de toen- 

 malige clinische sehool aldaar bij te wonen. Ik bleef in die 

 betrekking evenwel slechts enkele maanden, omdat zij weldra 

 bleek te weinig tijd beschikbaar te laten zoowel voor het bij- 

 wonen der lessen als voor eigen studie Den tijd dien ik nog 

 verder aan de clinische school moest doorbrengen, kon ik ge- 

 heel aan de studie wijden , doordien ik in de gelegenheid werd 

 ges leid eene eenvoudige kamer te huren. 



Üe toenmalige clinische school te Haarlem beantwoordde zeer 

 middelmatig aan haar bestemming. De lectoren, op een paar 

 uitzonderingen na , waren niet berekend voor de taak die op 

 hen rustte, en het onderwijs, met uitzondering slechts van 

 dat in ontleed- en natuurkunde van den mensch, was hoogst 

 onvoldoende geschoeid. Zoo bijv. bestonden de lessen in de 

 pathologie uitsluitend uit vertaalde dictaten der pathologie van 

 Gaubius en van de commentariën daarop van Eijerel en om 

 die dictaten volledig te geven werden vier volle jaren gebezigd. 

 En dat was in de jaren 1858 tot 1840. Met de collegies in 

 de andere vakken was het niet o! niet veel beter gesteld en 

 het practisch onderwijs in de genees- en heelkunde liet alles 

 te wenschen over. 



Ik kwam dan ook weldra tot het besef, dat ik in den regel 

 mijn tijd nuttiger kon besteden dan door dien aan de collegies 

 op te offeren, en dat zelfstandige studie mij verder zou kunnen 

 brengen dan de leiding der school. 



Zoolang ik te Amsterdam als apothekers-leerling werkzaam 

 was, had ik eene bijzondere voorliefde gekoesterd voor schei- 

 kunde, en mij daarin naar vermogen bekwaamd. Mijne ver- 

 anderde beslemming deed die voorliefde eenigszins op den 



