- 
| CAPVT XIV. 
Quanti fecerint. Arifloteles, Alanus , 9 
/, Oppiatmus contemplationem animalium. 
P Ertotartes;per tot fcientias, pertot mi- 
raculaexcurret letiffima curiofitas. Si 
iucundum fuit , buculz ftatuam videre fa- 
&am Myronis manu; aut equi Aglaiphon- 
tisarte pidum; quantum obledauit; tot vir- 
tutum ; tot artium , tor fapientiz diuine fi- 
mülachra; non humaná induftrià , fed. Dei 
manu & ingenio, in naturz locata effe thea- 
tro. Quantum dele&tabantur Demoftratus, 
Metrodorus & Leonides pifcatione; Hippo- 
lytus, Aon; Zephalus venatione?Tucun- 
dius erit,tine xftu;tine fudore,fine morà,fi- 
ne patientia , fine fumptu venari tot anima- 
lia , eorum vefligareingenia , affe&us; mo- 
res, calliditatem, temperantiam , fortitudi- 
nem,iuftitiam;in fummá;venari Ded ipfum, 
hire per omues ^ 
cag errasá, , tratii[que maris , calum, pro- 
fundum. 
Axiftoteli nulla iucundior natura aut artis: 
alicuius cognitio fuit, quàm ifta animalium 
diíquifitio. Quantam in hac voluptatem 
perceperit , iple przdicat in Volumine de 
Partibus animalium. J£lianus pluris fecit 
hanc notitiam, quàm aulam,quàm diuitias, 
quàm auctoritatem popularem. Renuntia- 
uit, quod maximum eft , auatritiz : omnes 
Ípes , quas canti facimus , de iftà vri 
cormmutauit. Hocconcludit confilio Com- 
mentarios fuos : UMibi anferum e» evuum 
smigvationes nouifte, e» draconum naturas, e? 
reliqua boc Volumine comprehendere, volupe 
est copio[rs e locupletibus - bominum annu- 
auevart, cy ex ilorum ordine cen[eri, mon libet. 
Non tàm miror; delectaffe /Elianum prz 
omnibus diuitijs iftàm fpeculationem ani- 
mate fubítantie ; quàm Ariftotelem prz 
omnibus fpeculationibus fuis, & vtrumque 
pre omnibusdoGrinis. Illeliberalior , non 
foliüm iucandiorem putauit , fed gloriofio- 
rem. Credes füperbire, cum ait: Quod ff de 
numero hominum natura fludioforum , inter 
quos e Po?te funt eruditi c Pbilofaphi inge- 
nio[i, c» alij fcriptores verum experientia cla- 
zi,etiamipfe vnus effe cupio e» enitor , multo 
fan? bouestiave loco,& dignitate maiori quam ' 
prosllorum confilio, futurum e confido. Op- 
piano rantopere placuere Cornmentationes 
fug: de animalibus & pifcibus , vt litteris au- 
reis omnes verfüs confcriberet : tantopere 
placuére alijs,vt dediffent,vnde fic fcriberet | 
cum iniurià auaritiz , quod vltra Zlianum 
mirere,edam alien, «^ 
HISTORIE NATYRAÀ LIB.i " 
C'APVT XV. 
a ble [ide admirabilium nature. 
f^ Vriofitatis guftum;,& fciéntiz dignita. 
tem , certitudo ampliat-: conícientia. 
enim vanitatis , frangitimpetum admiran- 
tis; & periculum violat auctoritatem do&ti- 
nz.illo etiam nomine,& placidior ifta natu- 
ra contemplatio, & dignior; fidem oculos 
rum fequitur. Nulla certior,nulla expeditior 
opinionibus , nulla immunior 'ancipitibus 
ratiocinationibus. Quz de eiusobiecto oc- 
cutrüt,probabiliores tunc & pauciores,quas 
certiffimus obtutus dirimit , cuius maius 
momentum eft incerto difcurfu.Securusar« 
biter eft confpectus. Quantum ifte. titulus 
prater huic fpeculationi ,' exemplo expo: 
nam. Vides quanta conturbatio Philofo- 
phorum & Mathematicorum fit citca cxli 
naturam , quo nihil patentius, Alij folidos 
orbes putant, & alienzx ab elementari eflene: 
- tiz: alij folidos vtique , fed exaquá gelatos: 
alijex alià materià denfatos , communi ta- 
men, & minimé excellentiori: alij (legi ic 
opinantes ) fpongiolz cedentifQue fubítan- 
tiz , fed. digeftos per fuas integras fpharas, 
contrahi & extendi habiles , quibus tamem 
infint veré fidera ; fic putant eripi plurimis 
difficultatibus , quas patitur celorum duri«- 
tas: alij elegantius (fortaffe plaufibilids,nom 
praoccupato iudicio , atque. confentanee: 
aliquibus fan&is Patribus,8z multis diligen- 
tibus Philofophis) puri(fimz, tenuiffime & 
peruix credunt effe materiz , precipiubus 
Ítellis cedentis, vtifte aer volucribus. Iíta 
controueríia atternaerit: nemo calum pro- 
ximé vidit , nemo videbit, nemo poterit yi- 
cino afpetu rem definire. Ita ftandum cft 
indicijs externis , ob penuriam contingentis 
euidentix.In animalium tamen narratione, 
licec aliqua vulgus controuerfa intruferit ar- 
bitro fenfui , paremus non opinioni popula- 
rinon opinationi. lactatur, An phoenix illo 
ingenio quo narratur, vere fitin cenfu natu. 
Ix. Turba femper fauit;artifex fabularum; 
Do&tores dubitarunt. Ratio probabilis reíi- 
ftit non leuibus fundamentis ex penu ipíius 
naturz.In hac lite nofter obtutus adigendus 
 fequefter : .qui fi alitem vnicum in vniuerfo 
vidiffet ex cinerefuo recreari contraomnem 
rationem , & repugnantia fpeciem , extem- 
pló affentitemus. Maiora miracula natura 
credimus , & (ünt : at quia impoffibile eft, 
omnia, quz in vniuerío patent, vni patuiffe, 
cim eiusomnes partes nondum viderimus 
- (erat enim neceffe cunctos fcrutari prius an- 
gulos orbis, vt affeueretur-vnica ifta auis) 
quia etiam funus illud vitale,8z cxrimoniam. 
mo- 
