HISTORIA NAT 
CAPVT XXXV. 
Ncompofita arbos totafpinofa;folio;fru- 
&u, trunco (fi truncum habet ) tuna di- 
cirur. Mirafrondium fecunditas. Folium 
füpernafcitur folio: fi decidat aliquod; radi- 
cesrur(us agit, furgitQue altera arbos. Fru- 
| &useius haud infuauis, ruber eft fpinofufdj 
horride. fpinasfübftituupt feminz pro aci- 
culis metallicis' Locupletiorem hiftoriam 
exhibeo ex Francifco Hernando,etfi planta 
illa,quam Haitinitunam, Mexicani noch- 
tli,& antiquiores (vt quidá decepti putant) 
opuntiam feu. pallam'arborem aut ficum 
Indicam vocant, noítro orbe non paucis 
ab hinc annis innotuerir, coeperitQue effe 
frequens,in maximamque fui, ob monftri- 
| ficam formam, & crafforum fpinifQue hor- 
" rentium foliorum portentofum nexum fpe- 
Gatores inadmirationem traxerit : tamen 
quoniam nullibi preterquam apud. Indos 
fru&um perficiat atque maturet ,. conco- 
quatque, nec poffit de cà alibi certius fieri 
«iudicium, quàm vbi complet poma, & fre- 
quentiffimé in menfas tum xgrotantium 
tum bené valentium homini venit , libuit, 
omifsà formà toto pzné iam orbi notiffi- 
mà, variaseius differentias enumerare, fa. 
cultates percenfere , palamQue facere quz 
ametloca , quà cxli regione gaudeat , quo 
tempore ferenda (it, & quo fructum matu- 
|. ret, proferatQue flores. Sumuntur ergo tu- 
' narum differentix interdum à floribus,qui 
jam croceialbique per extrema reperiun-- 
tur,iam extrà luteo; intrà veró ipfius pomi 
colore, velut in tatonochtli eft videre; iam 
. 'extrà lutei, intrà veró ex albo in coccineum 
vergentes, & nonnumquam quoque lutei. 
'Sumuntur itemà foliorum arborifque ma- 
gnitudine & formá.omnes enim in fruticis 
altitudinem rantümatrolluntur, fi excipias - 
tacanochtli & xoconochtli, qux interdum 
quoque arbore(cuntIrem à folijs:alia fiqui- 
dem craffa funr, alia tenuia ; hzc fpinis fti- 
VRJAE LIB. XIV. 31I 
quz colnochtli dicitur ; quód pallentem 
proferat fructu m,folijs conftat amplis, or- 
bicularibus ,. flore coccineo per extrema 
pallefcenti,& pomo luteo acraro. Atlato- 
nochtli;íeu tuna ex albo in rufum colorem 
inclinans, foliafert angufta, oblonga, im- 
pense aculeata, & nonnihil purpuretcentia; 
quod eft huic tanttim generi peculiare,cüm 
ceteris ominibus viridia fint : fru&tum item 
valdéfpinofum, florem e&trà luteum,intrà 
veró ipfius tunz:colore. Quartum genus 
tapalnochcli dictum, id eft coccineum , fo- 
lia fert tenuia, anguíta & oblonga, fed 
breuiora precedentibus , ac minusfípinofa, 
florem ex albo rufefcentem & paruum; 
pomum irem non adeó fpinofum , & coc- 
cineo: flammatoQue colore praeditum ; 
Quintum tzaponochtli, ob fimilitudinem 
quam habet cum fru&u à Mexicanis voca- 
to tzapotl , folia fert fqualentia; oui figurz; 
quibufdam horrida fpinis , & Hores in his 
luteos;,ex albo in coccineü colorem vergen- 
tes. Cacanochtli veró , feu herbacea filue- 
firí(ve tuna, qux in arboris magnitudineta 
attollitur, multisalis concaua eft, folijfQue 
conftat totundis , paruis & fpinofis , tilue- 
ftris fru&u vix iuglandem nucem magni- 
tudine fuperante , fed fpinis horridiore, & 
pallidis fletibus. Eft & xoconochtli, fimi- 
lis formá cacanochtli , fed tam folijs quàm 
fructu acida; vnde nomen. Frigidz (unt 
omnes ordine fecundo, humentifque (fi 
excipias grana , quz ficca & adftringentia 
fünt) naturz. Sunt etiam frigida &  humi- 
da folia, faliuofaQue: quo fit; vt foliorum 
pomorumque fuccus expreffus ardentes. 
febres magaopere extinguat , fitim ex- 
pleat, & arentia vifcera humefaciat.. Po- 
ma cum granulis loco cibi fumpta , al- 
uum dicuntur fiftere , precipue fi calor 
fluxionis caufa fit. Gratum ptzbent ali- 
mentum, refrigeranfQue;etfi flatuofum, ac 
velut ceteri orarij fru&tus,obnoxium corru- 
ptioni , atque aítuantibus iucundiffimum. 
uamobrem a'ftatis tempore commodis 
auidiafQue manduntur , prxcipué ab hisin 
quibus bilisaut calida diftemperies redun- 
dat. Gummifert renum & vrinz calorem 
temperans. Succus aucaqua ftillatiua mi- 
| pata, illa raris breuibufQue horrentia; qua- 
|! dam rotunda, alia oblonga: & cüm non- 
nulla maxima fint; alia admodum parua 
"teperiuntur. Sed potiffimum ex fru&u,vn- 
' de & nomino, quaslatius profequimur.Se- 
/ ptem ergotunarum fpecies,quod adhuc no- 
/' uerim,in Mexicanà prouincià reperiuntur. 
/ Prima yztacnochtli vocata,quód albus fru- 
' &us eius. (it, folia fert rotunda,parua, leuia 
- rarílve horrentia aculeis; florem luteum, 
- fru&um fpiniferum & candentem , ac in 
- Éruticis attollitur magnitudinem. Secunda; 
rabilis eft aduerfus biliofas & peftilentes fes 
bres, precipue fi cum facco pitahayz fru- 
&us mifceatur. Honorem dedit huic pomo 
precellens vir Martinus Enrricus Nouz 
Hifpaniz przclatiffimus Prorex , qui eius 
víu frequenti à multis morbis ad bilem co- 
loremque attinentibus; quibus vexari fole- 
bat, eft pzné liberatus. Auxiliantur radi- 
'ces eius enterocelis , eryfipelatis meden- 
tur, ortum à febrecalorem , aut alià quà-- 
uis ex causà extinguunt , Sz iocinori vche- 
menter 
