1 
HISTORIÉ NATVRÁ LIB.XiV. 
rià fortaffis pudendá adhucincognita,& in 
noftrum orbem nondum deportata. Neque 
- eft vnica cius fpecies, fed plures: frigidà, fic- 
caáue & adftringenti con(tat naturà. Li- 
quor e tenerrimis huius arboris tutionibus 
defluens expreflü(ve, aut aquá;vbi aliquam» 
diuiidem maduerinr, illita, mirum in mo- 
dum oculorum morbis auxiliatur. Ac ius de- 
co&i corticum nimium men(íium fluxum 
compeícit, qui menfes (i primiparz fint (vt 
& hocobiter attingatur ) tinez & licheni- 
bus medentur; Sunt qui hoaxini nacazco- 
lot, & alias nonnullas arbores , quz apud 
Nouam Hifpaniam proueniunt , in acaciz 
referunt differentias. ; 
GAPV.T LXIV.. 
— De tomatl, [im plantd acinosd.. 
) Rzter ceteras folani fpecies noftri orbis, 
inueniuntur in nouo aliz, quarum fru- 
&us quoniarh orbiculares funt; vocant to- 
matl. Membraná includuntur. Siccá frigi- 
daQue ordine primo conftant naturà, non- 
 nullumáue participant acorem.Verüm ma- 
iores ex his xitomarmie nüncupántur , to- 
mama cucurbitz formáà, minores veró mil- 
tomame, id eft fementini, qui cum tlaolli 
feu frumento Indico feri confueuere. Ex- 
prioribus quidam iucundi funt afpectus, & 
nucibus iuglandibus pauló maiores: cum- 
. Que virides primó appareant, in pallidum 
tandem colorem degenerant, dicunturque 
coatomaime, quod eftanguini. Alij eadem 
- formá & magnitudine conftant , fed in ru- 
brutà demum mutantür colorem. Alij € vi- - 
ridibus fiunt lutei , & mali aurancij circiter 
zquant magnitudinem , vtroque latere le- 
uiter compreílo,& à parte quà pediculo ad- 
hzrent , ad. mediam vfque orbitam in- 
condité rugofo. . Alij rubri funt , càm ex- 
2&é maturuerint,atque in eum quoque co- 
lorem € viridi abeunt , poftquam pallidum 
ac rübrefcentem priüs induerint,eademqQue 
- pene-magnitudine conítant atque: figurà, 
- etfi rugofis quibufdam eminentijs incondi- 
té excuberantibus non modó muliebre pu- 
dendum referant , fed hz morrhoidas quo- 
que, & quidquid infeminis horridum. & 
|. obfcoenum poteft videri. Ex minoribus qui- 
. dam nuces iuglandes xquant magnitudine, 
'& colore vitefcunt: alij yzhoatomatl di&i, 
. Ponticis nucibus funt maiores, minores ve- 
 ióiuglandibus, membranulà veficz inftar 
inclufi. (vnde nomen ). quié viridi palle- 
-. feunt aut purpurafcunt. Minores veró, dicti 
"Er 
miltomame , przdi&is nucibus pares funr; 
"& eodem quo pracedentes colore: tales ha- 
) 
^ 
319 
bentur coltoratl & tomatl , quem xalarJa- 
cenfem vocant à natali loco; referto femine 
paleis exilibus pari , & in medicamenta ca- 
lore predita potiffimüm referuntur.Sunt à 
alix fpecies, qua: nomina fibi vindicant cer- 
ta, flatafqQue fortiuntur naturas. Quod ad- 
tem attinet ad prenarratas,ad vnam omnes 
folano fimiles videntut fpectare , imó eiug 
fpecies effejatqué maiorem ferunt fructum, 
maiores funt, $ folijs ferratis conftant; qua 
veró minorem;vulgari etiam funt magnitu- ' 
dine Eutopzi rhizotomi. Fructus poma a- 
moris vocare confueuerunt, fortaffis ob ve- 
neream & lafciuientem quam diximus for- 
mam, Demum;adeó plantz figura, vires, 
fructus, pellicula, & poma quadam folani 
fpeciebus refpondent , vt fine dubio tomar. 
les omnes in folani differentias referendi 
fint. Ex hisintritis ac permixtis chilli intin- 
&usgratiffimus paratur, vt qui omnium fe- 
ré ferculorum & ciborum faporem coms 
mendet,& emortuam orexim ex(ufcitet. Vis 
eius frigida & ficca. "lam folia quàm fru- 
ctus ignibus facris conuenientiflimé illinun- 
tur: zgilopia;capitifQue dolores, tufa atque 
impofita fanant : zítuanti ventriculo auxi- 
liantur , & parotidas cur fale illita difcu- 
tiunt. Valeceorum fuccus aduerfus guttu- 
ris inflammationes , & quz ferpunt vlcera. 
Cum ceruísà,rofaceo, & lithargyro ad xgi- . 
lopas,cum paneinfantiumaduftioni,quaa 
fyrrhatin vocant, cum rofaceo perfufus pro- 
ficit. Incollyrijs aque vel oui vicem exhi- 
bet, contra acutas fluxiones illitus. Aurium. 
dolori inftillatus prodeft : menfium;in vel- 
lere fübditus, fifticabundantiam. Idem gal- 
linarum cortalium &mo fuba&tus, & in lin- 
teo appofitus, xgilopijs przfentaneo eft re- 
medio . Quibuflibet regionibus proue- 
niunt , fed precipue calidis fponte, aut in- 
dulgentià & culturà. | 
CAPVT, LXV. 
De slalcacd meca xochitl, (eu flore 
20 funis pabuliterreftra. 
bí Erba eft tranfuerfz & fibrarz infiftens 
radici , vnde multos agit caules, & in 
eis faligna. folia ,oleagináve , & in fummo 
flores ex albo rubrefícentes,comantes;exiles 
& modicos. Radix eftcalida ficcaQue ordi- 
ne fecundo,atque odora. .Medetur eadem. 
femunciz ponderefumpta interpellatis £e- 
bribus , mentemque reducit his qui eam 
cafü amilerunt. 
Dd4 C A- 
