HISTORLE NATYRJ LIBXIV. 
prxdite naturà , etíi non ita adftringénti, 
placandis doloribus articulorum, alijíque à. 
Gallicà lue profe&is. Sunt omnes vtiles fü- 
:doribus euocandis, curandifq; obícoenis vl- 
-€eribus , morbifQue inuereratis & in(anabi- 
libus; & quié cratfis lentifque humoribus 
habent ortum ,aut ad neruos pertinent , & 
cumoribus. preter natur, qui rebelles (unt, 
difcuriendis, curandis vlceribus, & alijs ad 
hunc modum períanandis, qua toti pene 
mundo innotuere. nam iure decocti per ali- 
| quot dies propinato eà menfurà quà à mul- 
* ; NA PEN 
tis iamdiu przícripta eft,cum notà quoque 
"victus inftitutione;ceterarumq; rerum quas . 
- non.naturales vocant, aut puluere radicum 
duarum drachmarum pondere, ex vino aut 
aquá fumpto , aut euocato fudore , aut in . 
fentili quodam perfpiratu, sgrorantes refti- 
 tuuntut , fiueid contingat ob partes quaf- 
dam tenues & calidas , permixtas frigidio.. 
ribus & craflioribus, aüt ob ficcitatem, fiue 
ob occultà quampiam vim , iue ob pradi- 
&arum rerum commodam inílitutionem. 
. Sed huius rei inquifitio non elt admodum 
neceflaria noftro. inftituto. Yanguitlanenfes 
vocant cozti; huiztipalancapatli: Michua- 
caneníes veró ychuanitzoz,quiaiunt,infper- 
fum puluerem viceribus mederi, - 
CAP Ge GS 
— De eecoliecatl, [eu cunarum fuz, 
"^ Ocolmecatl, quam alij olcacatzan. vo- 
—cant,ad chinz Mexicans fpecies vide- 
tur attinere: radice enim craffà conftat, ob- 
' rotundà,, rübrà , graui ctim viridis eft , fed 
321. 
attre&tatam, & calorem femiexuncétum ita 
reparare, atque morientes etiam. homines 
reuocarein hanclucem: admota folia den- 
tium dolores,capitis;articulorum,& cetera- 
rum corporis partium velut per miraculum 
lenire, & his dolenti loco adhzreícentibus 
certitfimam falutis habere poffe fpem.adhe- 
rentenim cd m fedandusett dolor,aliter fta- 
timirrità cadunt. Venerem miré excitare 
iuuareQue;capiti impofitam conciliare (om 
num, & intrà fumptam ex vino , colicz 
mederi, flatum difcutexe;aduerfari venenis; 
corroborare, & adeffle co&ioni, V eneris vfu 
nimio exhauftos ei incubantes magnopere 
vires refümere , febres tollere , & firmare 
gingiuas. Denique vixeft morbus aliquis in. 
tam varià numerofaQue eorum filuá,cui ne- 
gent opem. ferre : imó vel hac folà plantà 
inuentà, atque noftro orbideclaratà ; non 
fuiffe irritos Regios conatusaffirmant , aut 
fruftrà adhibitos fumptus & Hiftoricorum 
labores. quz omnia , tempora qua nos fe- 
quuntur , rerumque exacta peritia firma- . 
bunt, & facient manifefta, Prouenitin op- 
pidis Ioannis Conchenfis, calidis nempe re- 
pgionibus Mecatlanique, editis humilibuíá 
locis , nec non lotonacapx, vbi addunt, 
duas effe huius volubilis fpecies, alteram de . 
quà fumus locuti , nempe fructiferam & 
faluberrimam , e cuius ftipitibus parentur 
fcipiones perpulchri , lineis nempe fuluis 
€ nigris viciffim variati ; alteram. veró 
fructu carentem , qux potius pertineat ad 
venena, | 
| 
CAPVT- LXXL 
| UR A 4 j x A 
. procedente tempore leui &z fibratà , vnde — De alterdolcacatzat, feu pabuatlamcá. 
- profert caules iuxta radicem rubros , geni- 
culis interceptos;tenues, fpiniferos , arundi- 
' naceos & lentos, refertos capreolis,volubi- 
(^ Pecies eft chinz Mexicenfis,radice con- 
tortà, geniculatà; fuluà, & arundinacex 
cis puluerem carnem fuperexcrefcentem ab- 
! fumere, & decentem reftituere : ad tempe- 
xiem fpe&are, & tamen occulti quadam vi 
V 
' calidis ac frigidisaduerfari affectibus. Nec 
"folüim admotá , fed inttà quoque fumptam. 
' conferre , fiue folia (iue radix ipfa referatur 
' in vfus;effeQue qualibet menfurà aut pon- 
dere innocentem : vires augere & firmare, 
- farcireque exhauftas & defectas, vel olim 
les,& arbores propinquasin cacumina víque 
- a(cendentes: folia obrotunda , mediocris 
magnitudinis, & venis fecundum longitu- 
: Pt REN à T MA 
dinem ternis difcurrentibus, frudumq; re-. 
fertum femine, Miraaudio de hac plantà 
narrati , etiam ab ijs qui eius vfi funt reme- 
dijs.Sanguinolentos nempe oculos breui il- 
- luftrari , ac priftino reftitui nitori, appofito 
/ tantum folio: vlceribus oris mederi,puden- . 
| dorum, Gallicáetiam]ue infe&orum,radi- 
- fimili, fed denfz ac graui, vnde profert cau- 
les volubiles & tenues, & in eisfolia oblon- 
ga, acuminata, & lineis fecundum longitu- 
- dinem difcurrentibus infignia; fru&um aci- 
noíum , ac racematim dependentem in 
fummis caulibus, quicum maturuit,nigrc- 
fcit. Arbores excelías fcandit, atque com- 
ple&titür.Seritur interdum ,excoliturá; vfus 
gratià in viridarijs ac hortis. Stillatgummi 
quo ytuntur indigenz ad corroborandos 
 dentesjidem ferentes atque mandentes ore; . 
vocatum tlietli. Ius decoGtz radicis contu-. 
fx infunditur aduerfus inueteratos mor- 
bos , felici euentu. Idem ius epotant aduer- 
fus Gallicam ]|nem , ac chronicos alios & 
diuturnos. morbos. Differt ab Orientali 
chiná, cuiusradix leuior fit;ratior, albidior,. 
tenera ac minus adftringens ; & tamen eof- 
dem pxné praítare víus compertum eft, 
urs quos 
- 
