T 
UN UCM MUR IM^ 
De ololiubqui, fen plantá erbicularinm 
foliorum. | 
y d nihii EA coaxihuitl feu herbá 
(etpentis alij vocát; volubilis planta eft, 
- : caules fundens 6 radicibus ; fibris fimilibus, 
teretes; virides; tenuefq;, à quibus prodeunt 
folia viridia,tenuia, cordis fipurá, Hores albi 
& longiufculi, femen rotundum, fimile co- 
nano, vnde nomen. Calida quarto otdine 
planta eft; luem Gallicam curat, dolores € 
frigore ortos fedat, flatü ac praeter naturam 
tumores diícutit.Puluis refinz mixtus pellit 
frigus , luxatifd; aut fractis offibus, & lum- 
bis feminarum laxis ar&to robore mirü au- 
Xiliatur in modum. Seminis tantum vfus 
' eftin medicinà ; quod tritum , illitumque 
capiti & fronti; cum la&e & chilli, fertur 
morbis oculorum mederi ; fumptum veró 
. Venerem excitat. Id acri eft fapore & cem- 
perie,velut & planta eiusimpensé calida. In» 
-dorum facrifici , cüm videri vellent. verfari 
. «um fuperis ; ac refpon(a accipere ab eis; eà 
- vefcebantur plantá;vt defiperent, milleQue 
phantaímata & daemonum obuerfantium 
effigies circumfpe&arent :: quà in refolano 
manico Diofcoridis fimilis fortaffis alicui 
videri poffit. Nafcitur in locis campeftribus 
calidarum regionum; ir | 
CAPVT VI 
De phebuame, fen medicind ad partum 
! accommodatd. —^0— 
| Vam Mechuacanenfes phehuame vo- 
"cant, apud quos copiosà prouenit, 
Diotcorides nofter ariftolochia clematiten 
nuncupat. Tamen quoniam neque illà apud 
"alteriusorbiscolonos;inquit Frácifcus Her- 
nandus, pidtam aut viuam mihivmquam 
'videre contigit,& huic orbi familiare cít;de- 
lineandam curaui, additis prztereà eius vfi- 
bus, quos h€ gentes , & nunc demum ego 
ipfe experimento comperi. Ergo volubilis 
planta eft;folia ferens cordisfigurà, fed ta- 
men minora; flores purpurcos;ceteris genme- 
.' ribusariftolochiz fimiles; radicem craffam, 
longam , & (ub neruocorticem veftitam. 
Huius eft precipuus in medicinàvfus , vt 
quz odora valde fit , acris calidad; & ficca: 
| ordine tertio temperie;ac fubtiliü partium, 
Ius deco&i fi eade cutà, quà chinz autcar- 
-— eapatillaefolet , paretur, aut eifdem"mifcea- 
tur, & períimili quoque vidtus,ceterarum ás 
ferum, quas vocant non-naturales, inftitu- 
.. tione exhibeatur; queimuis frigorificü affe- 
 HISTORLE NATVRA LIB. XV. 
€um, aut élue Hifpanicà profedtum, miré 
337 
curat, rutfi antiqua afthmatique medetur, 
flatam difcutitJcomminuit lapidem, renum 
&. vefica affectibus ex frigore oris fuccur- 
- rit; dolorescapitis,& quofuisalios;qui inue- 
terati fürit,rollit;vitiatd calorem emendat, 
menfes trahit,partum accelerat, referat ob- 
ftru&tiones;ac frigus pellit. Eadé radix dua- 
rum drachmarü pondere humorescratfosac 
lentos;fed precipue pituitofos vacuat;quem« 
admodü ceterz congeneres, quod antiquos 
latuiffe puto. Habetur hec pláta maximi ab 
indigenis;& computatur inter faluberrimas. 
Natcitut temperatis frigidifque regionibus 
Michuacanacenfibus:quo fit,vt credá,facilé 
poffe adloca Hifpaniarum temperata , aut 
paululüm calentia transferri. Eft & alterum 
genus phehuame,vocatutn minus,nonnihil 
formà differens, fed eifdé facultatibus con- 
ftans,fibratà radice, folijs minoribus,& ca- 
preolis quibufdam fefe hinc &inde conuol- 
uentibus , cuius ius decocti narratur inter 
reliqua ictibus fcorpionum mire prodeffe. 
CAPVT VIL. 
De pinabuibuitztli, [eu berba verecundá. 
pou (quoniá inducit 
foporem capiti impofita;aut quia tacta 
dormire videtur) cocochiatl vocant, frutex 
eft quatuor dodrantes longus; folia fundens 
quadamtenus falcata per interualla fena; 
ac manipulorü formáà fibi inuicem coniune 
&a;haud diffimilia illis yhoixochitl; ftirpes 
tenues,fpiniferos; radices furculofas. Flores 
vero fru&ümve formà erinaceis , principio 
viridibus,ac mox fuluis, racematim depen- 
dentibus;perfimiles. Amorem dicitur conci- ' 
liare." Folia faporem raphaniquadamtenus 
referunt. Frigidà conftat (iccag; & adftrin- 
géti naturá,necnon & glutinosa.Succus ra- 
dicis medetur tertianis febribus,oculis infla- 
matis,fomnumdá; inducit;cortex veró vétris 
fluxibus. Hiceftillefrutex , cuius folia ad - 
quéuis hominisaeti(ve attactü cotrahuntur; 
iungütur inter fefe,atq; marcefcür. Nafcitur 
incalidis Tepotzlanicis , Quauhtlani quo- 
que,& Hueitlalpz, & in collibus Yacapich- 
tlc. Hanc eamdeé effe exiftimo;aut ei cógene- 
rem, quam Hifpani Philippicará infularum 
coloni plantam fentientem vocant , de quá 
fícribunt(veré an falsó,nefcio) nonnulla,quae 
in hac, proueniente przdictis inlocis, vera 
effe nequaquam conftat ; velut eft, flipites 
re&tos proferre, pennz gallinacez craffitu- 
dine , ex fingulis radicibus: denos duode- 
nófve; quorum vnufquifque duodenis or- 
netur folijs , diuifis in quatuor ordines;dua- 
rüin vnciarum incer fe diftantes aaa 
olia 
