r 
CIBISTORLE NATVRAE LIB.XV.^ 
r 
344 
tut ere, nondü aureusargenteü(yecircums — nutrimenti, fübamarà fubdulcique & tem: 
- ferebaturnumus,aut pecudum ,. Regümve 
aut Principum fimulacra metallis oerne- 
banturinfculpta : rerum permutatione vi- 
uebatur, vt olim fadum cecinit Homerus; 
& fruduum, quos recondebant, factà alijs 
opià, mutuum ferebatur auxilium. 'Tan- 
dem ra percuffa atque fignata funtj& mil- 
le rerum effigies numifmatis imprefIz con- 
ipiciebantur : at in nouum mundum num- 
quam auaritiz figna penetrauerant aut ca- 
put erexerat ambitio, donec. noftri in eam 
| velisac vento deueGtijimpetum fecere: Non 
víque adeó fplendebant illis argentum at- 
que aurum, quibus przcipué abundabant: - 
auium pulcherrimarum plumz;lintea qux- 
dam goffipina, ac gemma quz ca fert affa- 
tim fuapte (ponte tellus, erat diuitiarum & 
cópiarum fumma. Nondum armillz,tor- 
| ques au£ brachialia;nifi fortaffis concinnata 
€ floribus, plebi inuotuerant;aut margaritae 
vllo erantillis in pretio. Nudi pené incede- 
bant,vitam degebant hilarem, neque vaftos 
congerendi thefauros; aut rei familiaris au- 
gendz , velut de futuro patum f(ollicitos, 
cura-euigilabat:in diem viuebatur;indulge- 
batur genio humili forte ; fed tranquillà & 
felici, & potiffimis naturz bonis magná 
' cum iucunditate potiebantür. Semen c3- 
caoatl erat illis pro numo,& eo praecipua vi- 
tc premia,ciim opus erat,comparabantur. 
. DuratQue in hodiernum vfque diem non 
paucisincolis hic mos. Quid ni ?* quando 
quibufdam. Orientalium gentium cochlez 
Venerez,, & alijsfolia quarumdà arboram; 
 alijfquealia pecunie gerunt vices. Quin & 
€x codem femine, quo cómerciainibantur, 
feruebant emporia, & in varios dominos il- 
. lius ope mercimonia transferebantur; con- 
cinnabantQue potum , nondum vini con- 
 fciendi ratione repertà ; cüm tamen non- 
nulla vitium filoeftriura ac genera labrufca- 
rum apud illos fuapte fpontein filuis paffim 
prouenirent, arborefQue & frutices, quibus 
aduoluébantur , vuis acinifqQue variorum 
colorum & pampinis cendecorarent,atque 
grauitate fuá incuruarent.. De hoc ergo ce- 
leberrimofemine,& quod in noftram víque 
tempeftatem & vini & numi fubeat vicem, 
agendum modó, abipsà arbore fumpto ini- 
tio. Eft ergo cacaoatl. quahuitl arbor am- 
plitudine& folijs mali-medicc, lógé tamen 
maioribus atqueamplioribus,fru&u oblon- 
.£o peponi magno fimili fed ftriato ac rufo 
.- cacahoacentli nuncupato;feminecacahoatl 
pleno, quod femen (vt diximus) Mexicanis 
, pro numo eft;materiemqQue potionis eidem 
genti gratiffimz przbet, Subftantià idem 
conftat pullà ; in difpares diuisà particulas; 
fed probé coinpofitas incer (é;tenerà; multi 
peratà naturà, aut aliquantulum frigidà at- 
que humenti Sunt autem , quod adhue 
compererim , quatuor huiüs atboris diffe- 
rentix. Prima quauhacacahoat dicitur; 
omnium maxima,& ampliorem ferens fru- 
&um : altera mecacahoatl , qua mediocri 
conftat magnitudine , ac fructum fert ma- 
.gnitudineà pradi&o fecundum: tertia xo- 
chicacahoatl vocata;minoreft,jac minorem 
profert fru&um , femend extrà rubefcens; 
intràveró ceterorum colore : quarta om- 
nium minitma,& ideo vocara tlalcacahoatl; 
feu hümilis, pomum fert minimum , haud 
alterius quàm cetera generacoloris. Quz 
differentiz omnes eàdem pollent facultate, 
atque cofdem víus pra'ftant, licet poftrema - 
potionibus magisinferuiat,ceterz veró nu- 
misaptioresatque commodiores fint.Poffet 
quoque & quauhapatachtli ad earumdem 
arborum genusreferri fed amplioreft arbos; 
& ampliora habet foliafru&utQue & femi- 
na, qua dulciora quoque funt ceteris, & pro 
amygdalis, praíertim tofta aut. faccharo 
condita, edi atque vfürpari poffunr, quam« 
quam paranda potioni fincincommodiora. 
Auc igitur zgritudine, laborantibus exhi- 
beri foler ex eo femine parata potio , cui ni- 
hil prattereà ad mixtum fit , contemperan- 
do z(tui ac feruori. placando , & his quos 
calida hepatisalterius partis vexat intempe- 
ties. Siveró quatuor granis vncia vnica mi- 
 Íceaturgummi ius quod vocant holli , bi- 
baturQue, dyfentericos affe&tus mirà coere 
cet;verüm funt gummi ipfum granaqj prius 
torrefacienda : grana fiquidem adeó pin- 
guia funt , vt exprimere, filibeat ; poffis ab 
eis oleum; gummi veró renaciffimà & val. 
dé glutinosà vi eft praediti. | Nimius autem 
eiufdem potionis vfus vifcera obftruit, co- 
lorem inficit, & ad cachexim,& infanabiles 
alios morbos perducit. Sed quoniam & 
compofitz & fimplices parari exeo potio- 
nesfolent,atque hx non vnicà tantüm ra- 
tione,aut eifdem ex rebus, iam his ramillis, 
. floribus, aliífve plantarum partibusin fàri- 
aam redactis & adie&tis; in eis enarrandis 
fuerit haud immeritó aliquamdiu commo- 
randum. Primum ergo potionisgenus ex 
co feniine patari folitum;atextli feu madens 
dicitur.Fit hoc fimplex ex centum plus mi- 
nus granis cacahoatl, crudis aut torrefattis, 
Íed probé contufis , & commixtis frumenti 
Indici portioni, quz: molliora reddita; am- 
babufque manibus modó apertis modó 
coniunctis in capacem figuram  efformata 
poffint commodé comprehendi: Si veró li- 
bet parare compofitum;addes mecaxochit! ; 
xochinacazudi & tlilxochitl fra&tus contri- 
. t05;& commixtosreliquos;mox veró quan- 
Uum 
