 — HISTORIE NÀTVRE LIB. XV. 
i tenuiumá; partium. Succus dicitur mederi 
. *culorum morbis, aut illiruseis aut admo- 
tus capiti, vrinam ac menfes euocàre ; & 
quidquid in vijs vrinarijs ; renibus & veficà 
prater naturam continetur. Abfümit fla- 
tum , ventriculum ; vifcerad omnia ob fti- 
gus languefcentia confirmat; calorem vitia- 
tum emendat; aluumiue cohibet , calida- 
ium ac frigidarum regionum alumna eft; 
conuálliumqQue ac montium incola , & Se- 
| ptembri menfe floret. Bibitur puluis eius 
ex potione cacaoatl aduerfus tuffim , & pe- 
Goris frigiditatem. Suffiuntur aule ex eà 
herbàinignem coniectà contra grauem o- 
dorem , & potiffimüm à morbidorum ho-- 
minum halitu iniucundo profedtum. Medc- 
tur fatietati; àluitorminibus ; ac ventriculo 
frigidà affe&to intemperie. 
CAPYVT XXVI 
De cuamiaboatl feu. [icd arborg. 
K "Vamiahoatl; quam alij tlamacazyapa- 
«pari, feu capillum Sacerdotis vocant; 
radice innititur capillata: & rubefcenti. Fo- 
lia functenuia;quz tufa admotaQue capiti; 
capillorum vbertatem procurant ; quod et- 
jam przftant reliquis corporis partibus ad- 
motajin quibus pili folent oriri. O mnes hu- 
mores vacuare narrant , fi füumatur ex aquá 
duarum drachmarum menfurá , fed pitui- 
tam przcipué;atque ita mederi cacheáticis, 
hydropicissmorbo Gallico;aut articulorum. 
doloribus oppreffis; & orbatis motu;Sapore 
caret infigni,etfi virus quoddam fpiret,caliz 
ditatem oftendens.T'ithymalo paralio fimi- 
lis etiam eft; & in eius HW Wess j 
quamquam rami é caulibus à radice pro- 
 deuntibus rürfus oriantur, quod in paralio 
fieri non videos etfi non dubitem, aut eam- 
. dem illi effe; folis natalibus diftantem aut 
faltem congenerem. Nafcitur íaxofis mones 
tanifQue T epoztlani locis , & in hortisquo- - 
que medicinz causá feti confueuit. 
CAPVT XXVII 
De chili Indie Orientalis. — 
C Vod.Mexicahi. chilli Orientale vo- 
AZ cant; Arabes;Perfe,& Turcz gengibib 
appellant; Officinz veró gingiber aut zingi- 
ber. Nafcivurin omnibus Índiz prouincijs 
- excultum fátumque femine aut radiceznam 
-—- 
quod fponte prouenit; loccipenditur. Na- 
fcitur etiam in infulis Philippicis ; traníla- 
tumQueiam eft ad Haitinos € Mexicanos. 
Duo funt eiüsgenera; mas & femina; Mas 
füb anco nomine clauditur ; femina eft 
- 
347 
vulgare zingiber. Herba eít duas tréfve 
fpithamas longa , radicibus tuberofis & 
tranfuerfis , vnde profert caules arundini 
fimiles, & in eisfolia longa & apgufta, iridi. 
aut gladiolo paria, & in fummis caulibus 
capitula fteechadi quadamtenus fimilia; 
Seritur pingui ftercoratoque & exculto fo- 
lo, & humilibus quibufdam arboribus 
adumbrato regionum calidatum menfe 
Martio: Radicein frufta pollicis magnitu: 
dine diffe&à , quinque digitorum interual- 
lo ,actotidem pane profunditate , tegitur 
terrà , rigaturque ftatim à (atu, acdeinde 
bis per fingulas quaíque feptimanas, aut fe^ 
mel cantüm , fed ita vt plante nulle con- 
uellantur, aut vllà afficiantur iniurià, Eít 
autem terra terquatérve per fingulos annos 
repaftinanda. Vindemia fit arefcenribus fo« 
lijs quod iuxt initium Ianuarij accidere 
folet: vulfo vetó; yt commodé recondi pof- 
fit ; corradendus cortex exteriot eft , conij- 
ciendumqQue in labellum plenum muriá, & 
permittendumibi horam vnam aut ditniz 
diam manere,mox Soliexponendum equa 
li temporis interuallo ; ac demum ftragulis - 
fubtectoinfternendum, donec humor om: 
nis exhalet. Q uód fi adhuc madens perfe: 
ueret, Soli rurfus exponi oportebit. Si verà 
alió transferri conueniat;terrà opertas radi- 
ces feruari erit neceffarium thecis inclufas; 
dulciQue aquá aut imbribus;quoties diétum 
eft , irrigatas no&tu operiti , atque interdiu 
patere czlo. De facultate nihil in tantá luce 
opuseft dicere : illud narrant Indiz Orien- 
talisincolz;confciffam hanc radicem, pers 
mixtam; alijs herbis ,& aceto, oleo ac fale 
conditam in acetarijs edi ; nam non in qui- 
bufque Indiz partibus, precipue fi humi- 
diores fint; qué eft ac apud. nos acris & 
VICOS ORT rome) 
CAPVT XXVIIL | 
pe jsquos vocaut doriones Indi 
"Orientales. 
X Vos Malacenfes doriones vocát, melo- 
" peponum funt magnitudine;défo cor: 
tice , roítratifque tuberculis plurimis obdu- 
&i,foris virides,intus cauitatibus diftin&tijin 
quarum fingulis nucleus continetur oui par- 
o d ; ; Ju 
ui gallinz magnitudine , coloris & faporis 
eiusferculi, quod candidum vocant. Offi- 
culum hic intra fe cótinet, mali Per(ici offi« 
bus perfimile;fed formà rotundum... Arbo- 
rem przgrandem effe aiunt ; imitariQue iu- 
glandis formam, folijs exornatam laurinis; 
Sunt qui guanabanum Haitinorum-, aut 
quauhtzapotl Mexicenfium hanc arborem. 
fru&ümve effe credant : fed hi toto e 
| cxlo 
