i - 
548 
cxlo , & collatis plantis aut defcriptionibus 
liquere potelt, velut etiam cüm,arreptà inde 
occafione, alios memorant fru&tus,qui non 
minus ab hoc funt differentes,quàm (quod 
vulgusait) ouum à caftaneá. 
CAPVT XXIX 
De bolguabuitlfen arbore bolli; 
Dr» funthuius arboris geneta:alterum 
[tipites profert magnos, leues, fuluos, 
& lentà refertos medullà,florefque canden- 
tes, folia maxima, & orbiculos ftellatos tu- 
brefcentesex pallido, adharentes ftipitibus; 
& refertos fructu Ponticis nucibus pari;can- 
denti,luteà obducto membraná , & amari 
faporis: alterum veró folia: mali medicz,fed 
tamen maiora. Vtriufque atboris cortex 
amarus eft; calidus ordine tertio ; & paulu: 
]üm lubricus,cuius deco&ti iusinfufum me- 
detur dyfentericis. Gummi ex illo adeó vn- 
decumque eft refiliens,vt pilze palmarizz; aut 
eius que à venro nomen habet apud vulgus, 
infphzricam aptatum figuram preflet vices, 
& ad. multa pretereà vtile fit; Nam vrinam 
miré euocat ; emundat vterum, fterilitatem 
admotum vuluz fugat ; menfítrua elicit; fi 
digito madentis fucco yoloxochitl & olli 
yulua anufQue confricentur , & adhuc re- 
tentis fumatur chichixihotl.Diarrhoeis dyf- 
enterijfque opitulatur fumptum per fe, aut 
alijs,qua fimilibus viribus pollearit,admix- 
tum , aut fi adiectum picietl; & conforma- 
rum in pillulas , digito in atum; quantum 
fieri poteftjinducatur. Additum cibis im: 
pinguat , & permixtum vermibus axiri vo- 
catis,ingeftumqQue;agilitatem quamdam, & 
ad volubiles corporis motiones promptitu- 
dinem ipgenerare dicitur ; & ofla emollire, 
vt facilius -hoinines contorqueri flediáue 
huc& illuc poffint,& corpus more petauro- 
rum jactare ; & Venerem vehementer exci- 
tare. Colicis confert,fediad motum, trahi- 
Que aluiexcrementa , & dolorem fitimQue 
Aedat;vftum veró argemata difcurit. Puluis 
vero infperfusparibus, hemicraneas; capitif- 
Que alios:dolores fedar;euocat pituitam, ac 
fternutarpentüm ciet, Nafcitur vltimum ge-. 
nus apud Michuacanenfes:: vbi. taranta- 
quam vocare confueuerunt ; primum veró 
mecatlani,& ygualapzhoc eftgummi illud 
nobile; quo Indi olim exercere folebant Iu- 
dum batei fpe&tatu mirum;quem curá Cor- 
teí1j videre aliquot ab hinc annis Hifpani. 
Folia ficca & lenigata dicuntur leones & 
; aia animalia interficere; 
IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 
J Felipe ges 
De loaubquilil , fen olere feminis. 
in criffam cormpofiti: 
Eperiunturin hac Nouà Hifpanià plu: 
ra atriplicis agreftis genera,qug vniuer- 
fim hoauhtli feu hoauhquilitl vocare Mexi- . 
cenfes confueuerunt, & in hortis fuis atque 
viridarijs magná curá ferere atque excolere; 
qualia funt tlapalhoaquilitl;feutlapalhoauh- 
tli;radice crafsà;breui,& fibratà , vnde pro- 
deunt caules rubri;& in eis foliaeiufdem co- 
loris oblonga,& ferrata per interualla , qua 
€lixa eduntur,funtQue adeó grati faporis, vt 
cüm graui quadam agritudine, inquit.Fran- 
ciícus Hernandus, Mexici laborarem, nihil 
cupidius ac id olus affumpferim , aut deco- 
&os conditoíá; cum oleo & aceto eiuscau- 
liculos , floribus rubris, & in conos. com- 
pofitis. Pretereà nexhoauhili ; viridis tota 
edulifQue, & chichichoaubdi,quz obama- 
ritudinem locum non haber inter olera; fo- 
lijs € viridi. purpurafcenubus & coccineis 
floribus, & alia permulta; quotum nec vfus 
eft, nee rationem vllam habendam duxi; 
pro olere magnàex parte eduntur,elixà fri- 
gidà & humenti naturàconftant , aluuti | 
emolliunt.Semen cum aquà multà epotum 
Regium morbum fanat,& vocatos morbil: 
losad cutem pulfo humore curat. Parant 
Mexicani é duorum primorum generum 
femine globulosac potionem michihoaua- 
tolli vocatam ;quibus vtuntur velut grati(fi- 
mocibo. Foliatuía, & hoilanqui permixta 
infperíaQue; dicuntur vlcera extergere; car- 
nem generate , exedereque fuperexcrefcen- 
tem, & cicatricem tandem obducere: quin 
ranam eifdem. inuolutam,coctamatqueins . 
geftam , prodetle dyfentericis ferunt, Na- - 
Ícuntur calidis ac frigidis locis; campeftri- 
bus & humettis fuà fponte, & in horns fatae 
ae culta. lov 
CAPVT XXXL 
De nagacatl, [eu fungorum genere. 
T Ot tamá; varia offenduntur apud no- 
uosHifpanos fungorum généra,vt pet- 
moleftum effet fingula defcribere. Q uam- 
óbrem pauca fingillatim attingemus;ad hi- 
Íftoriam rerum naturalium noui orbis exor- 
nandam. Ergo funt quidam é fungis apud: 
eam gentem natislethales gmortiferique;ci- 
tlalnanacame vocati: alij qui mortem inge: 
fti noninferant ,fed amentiam aliquamdiu 
pérmanentem incondíto quodam ifuü te- 
ftatam inducant, quos teyhuniti vocapt; — 
