Sunt & alij, qui civra rifum nibil non verfa- 
ri fub oculos cogant , velut bella & .daemo-. 
 nümíimulacra. Atque alij non minus ab 
: Indis Principibus , per fua przcipue fefta & 
conuiuia exoptati,& pretio maxitno,& per- 
uigili curà conquifiti,quàm immanes atque 
horrendi,quod genus fufcum eft,& quadam 
acrimonià przditum.Sunt demum alij edu- 
les, frigenti naturà , nulliutQue infignis fa- 
poris participes, odorí(ve ;. quos yztacnana- 
came vocare confueuerunt. Varius omnium 
color. Nonnulli candent,pallent alij;alij ru- 
brefcunt:quidam funt fuíci; pulli,nigrantes, 
varij ac virefcentes , totque diftindti colori- 
' bus, quot nullusartifex , etfi induftriusac 
u 
diligens;przftare poffit. Nec colore tantiim 
ac viribus differunt, fed magnitudine quo- 
que & formà. Suntenim parui, magni, me- 
dioctes, oui figurà;orbiculares, peltam imi- 
tantes amazonicam. Figurà lau ,ac mul- 
tis alijs figuris. Quid igitur facerem in tan- 
tà naturz la(ciuientis vbertate ?*. quatuor 
tantüm leuiter fignificabo , edules fcilicet, 
coloris candentis;& qui ex vnico caule mul- 
tiplices prodeant;& cautibus magná cx par- 
te innatos , vocatofQue à calore yztacna- 
nacame, feu candentes fungos. Rubros, 
quostlapalnanacame vocant,luteofque chi- 
malnanacame dictos , quique innoxij funt, 
&in ciborum víum veniunt; ac demum 
.. €08; qui quoniam inebriare folent,ceyhuinii 
nomine nuncupatrifünt, & 6 fuluo in fu- 
fcum vergant colorem , rifum inopportu- 
num concitent, imaginemque citra rifum 
inebriantium poffint exhibere. 
 CAPVT XXXIL 
De ytecuinpatli, feu cams imterfeétore. 
S nauis , quam alij quimichipa- 
& tdi vocant , Hifpaniveró hordeolum, 
caulem fundittres dodraptes prolixum, ac 
minimum digitum craffum , cui hxrent 
granula hordeaceis fimilia , ipicatim com- 
pofita, vnde nomen. Folia longa, & an- 
oufta , lineifque fecundum longitudinem 
procurrentibus infignia. Semen vermes ex- 
Ítinguir vlceribus quorumvis animalium 
«carnibus ingeneratos, fi tundatur,& rediga- 
| turin puluerém, vlcera putrida & mali mo- 
^. ris egregie curat,carnem füperexcrefcentem 
- abfümit , pifcem infperfum necat, murefd 
pr AEST 
aliquos, & carnibus permixtum canes, vn- 
de vfurpauitnomen. Quin fi puluis idem 
- aque commifceatur ; linteolumáueeo hu- 
, more madens articulis dolentibus applice- 
. tur, mirum praeítat auxilium. Eadem aquá 
| Vlcera otis fanantur colluta,pediculi necan- 
JHISTORIE NATYRG LIB. XY. 
fului,actes, & non inerati cuiufdam viroris. 
349 
tur, grauis anhelitus emendatur, & ius de- 
co&i Ipicarum, adiectó alumine;firmat ma- 
gnopere dentes. . Eft & aliud genus nafcens 
. apud Michuacenfes,apud quos ranichoeth- 
zemo dicitur, eifdem viribus,fed radice cz- 
pis fibratis pezfimili.Eft & tertium apud eot- 
dem,folijs anguítioribus;orbiculari radice; 
fapore fere nullo, ac cetera fimile. Naícitur 
in regionibus frigidis. 
CAPVT XXXIIL 
De totoued xoxocoyollin. , [eu 
xoxocoyollum calido. 
'Otonea xoxocoyollinjquam nonnulli 
atehuapatli vocant, feu mediciná iux- 
tà riuos prouenientem , radicem fert ro- 
tündam;candidam , ac totam feré capillis 
inuolutam,ex quà flipes vnicus prodit cocci- 
| neus, cauus; raris folijs ; rubrefcentibus ac 
vitigineis refertus , nec palmitibus quibuf- 
dam rubrefcentidus diffimiles. Flores ru- 
bri & orbiculares , € pediculisloneis depen- 
dentes: femen veró exile, & quod elato co- 
lorein coccineum vergat inclufum  vafculis 
trigonis papilionum fere formáà , in eamQue 
figuram compofitis, ac fi rubrefcenti ac or- 
biculari membrana circulum alterum con- 
colorem eiufdemque materiel, ita vt angu- 
los re&os efficiant; inferueris. Amarum fa- . 
porem radix prz fe fert;& nonnullum aco- 
rem, tertij feré ordiniscalorem nada. |Ea- 
dem tufa , & infufae liquore aliquo, eidem 
rei perutili,expurgat inteftina, femen reten- 
tum: pellit , inflammatis oculis confert , & 
vtinà elicit, intrà veró fumpta fefquidrach- 
mz menfurà, humores omnes per inferna 
detrahit. Prouenit montanis faxofifque lo- 
cisregionum temperatarum, qualis eft Me- 
xicana & letzcoqueníis; quamobrem nom 
defunt quitexoxocoyollin vocent, — 
CAPVT XXXIV. 
De ilatlaubcapatl: [ecumdd.. 
Pecies eft hieranei, fed raphani radice ex 
;O rubro candefcente , vitigineis folijs, Ho- 
ículis coccineis, ac roftrisciconizx fimili- 
bus.Frigidà ficcaque & ad(tringenti naturà 
conítat radix,cuius eft przcipuus in medici- 
nà vfus,& acido aliquantulüm fapore. Me- 
detur dyfenterijs , alijfque fluxibus oculo- 
rum, inflammationi, hzmorrhoidibus, fa- 
tietati. Denique medicamentis omnibus; 
quz fimul refrigerant & adftringunt , apre 
cómifícetur, & laxitati cuiuis fert opem. Pe- 
bres refrigerat , & calori nimio pracipue 
cum humore coniuncto aduerfatur : firmat 
EU dene 
