364. 
temm fructum media ; omnes enim. huius 
plante. fpecies triferz apud Indos funt. 
Primus fructus maior eft, poftremus mi- 
nimus ; & natu medius mediocris quo- 
que eft magnitudinis. Seritur Septembri 
menfe, & à Decembriad Calendas víque 
Aprilis colligitur. : i 
Tertium à Soletonalchilli didum  (irri- 
guis enim locis,ceffantibusiam imbribus;id 
cft Augulto & Septembri menfe, folet feri, 
& producere fru&um à NNouembri vfque 
ad Martium ) & ab Haitinis chilli album: 
viride eft primó,mox pallens aut ex pallido 
 mufefcens, & demum rubrum ,vtcetera 
circiter genera; imitatur colorem. 
Quartum di&tumchilcotzti à colore quo 
tingit croceo. Ex eo parautur condimenta. 
Sex feptémve digitos longum eft,mediocri- 
ter tenue, interdum ex albo rubrefcens, in- 
terdum ver inclinansin paffeum. Seritur 
Decembri , & Augufto in finem víque to- 
tius anni fit vindemia. 
Quintum genus, tzinquauhyo, quoniam 
montanum eft, vocatum ; ab Haitinis veró 
corallum;ob fimilítudinem formz & colo- 
risgracile eft, & quinque digitos longum. 
Seritur Martio , & totiusanni difcur(ü pro- 
ueniens legitur. 
Sextum texochilli,feu maffeum vocatum 
à mollitudine, longum eft,ampld, particeps 
dulcedinis,rubri coloris,atque adeó miti a- 
crimonia,;vt cá taolli feu placentis ex Indico 
frumento paratis mandi confuüefcat , mul- 
tig; & opumiexiftimetur ab Indis effe nu- 
trimenti. Iidem genus cm fumo expofi- 
tum ficcatur,vt in annuos Vfüsrecondi com- 
iriodé poffit , alioqui córtuptioni valde ob- 
noxium, ob nimiam humorem eéxcremen- 
titium quo redundat,dicitur pocclilli;toto- 
Que anno & feritur & feit fructum. | 
Eft & aliud milobilli dictum,haud minus 
precedenti,fed in acutum tenuem; fenfim 
definens mucronem, tandem quoq; rubre- 
Ícens , nec obaliud ita appellatum , quàm 
quód quo tempore dlaolli, & feritur & me- 
titur. Quid memorern alias fpecies Haitinis 
peculiares, inter quas ea occurrit , Hifpanis 
etiam nota,que fru&um fert halicacabi fru- 
cui cerafifQue dulcibus noftratibus formá, 
colore & imagine perfimilem;arbufto mo- 
dico innafcentem. Alias prattereà duas,qua- 
rum alteram roftrum (trobili hodie vocant 
indigenz , alteram veró pafferis, vtramque 
ob fimilitudinem : item maboyam bonia- 
tam, corniculatam; cacicam hortenfem, & 
ceteras, quarum hiftoria , quoniam maioris 
cft operz quàm vfus, non eft opus cüriofis. . 
Tam calidis quàm frigidis temperatifve re- 
gionibus genera omnia proueniunt, fed fe- 
cundits temperatis aut calidis. 
' 
IOANNIS EVSEBII NIEREMBERGII 
G AIPUV ID, ILXX XL 
De amataztld expurgante , fen vhabar- 
baro vocato Mouachorumn. 
R Ádix huius plantz adeó fapore;colore, 
&. GCodore,fubftantià & viribus radicem . 
veri rhabarbari reprafentat imitaturás, vt — 
nifi folijs ab illo diftaret, quz de(inunt in. | 
acumen ( nam illa ex anguítà origine in là- 
tiusfinire cernuntur). verumrhabarbarum 
Alexandrinum à nullo;qui vtráque plantam 
non expendiffet,non iudicaretur; quamob- | 
rem hortenfem hippolapathü congenerem 
elfe vero rhabarbaro cenfemus , poffeq; in 
eius penurià fubftitui , ac pares paené vices 
praftate; bilem enim benigné & cum qua- 
dam roboratione, quz à craffioribus & ad- 
[iringentibus accidit partibus,precipué va- 
cvat felici fucceffu,quemad modum(Fran- 
ciícus Hernandusinquit) nosfumus apud 
Hifpanos periclitati ante hos triginta plus 
minus annos, & Mexici,vbi magnus eft eius 
prouentus. Diligentia Bernardini Caftilli 
(cuiusoptimis manibus hic honos debetur) 
viri,dum iuuenis eflet;in oppugnandis hofti- . 
bus dexterrimi atque animofi;à primo veró 
fenio ad vfque obitum, & poftremos halitus, 
in íeminandis atque excolendis quibufque 
raris & peregrinis plantis diligentiffimi , in 
Europam traníftulit. Quonià vero partibus 
conftat fubtilioribus,qua funtexpureantes, 
alijs veró craffis atque adftringentibus,con- 
fueuete ijdem fucco expreffo veluti expur- 
gante pharmaco drachme vnius cum dimi- 
dià pondere vti;fecibusautem eàdem men- 
furà, velut aluum adítringenti mediciná. 
Q uód fi cum totalicate fuà exhibere arrife- 
rit duarum drachmarum portionem, ab his 
qui non difficile foluentur; bilis aiunt quod 
fatis fitexpurgati ; cuius-reinos certiffima 
fecimus experimenta. Mifcerur interdum. 
vnica drachma fucci vncijs duabus ele&tarij 
ex tenerrimis ca(fiz nigra fiftulis confedli, 
atque ita bilem ptimó & maxime, fecunda- 
rió veró pituitam expurgat. Q uibufuis locis 
. prouenit ex culturà , fed maximecalidiori- 
bus;,qualiseft Q uauhnahuacenüs;humedto 
& fertili folo poft quaternos à fatu annos. 
Radix eft medicine vtilis.Colligéda vero in- 
eunte vere,mundáda;fecanda in frufta(qua 
biletos vocant) quà magnitudineilla rhábar- 
bari vulgaris dnos confueuerunc deferri, 
abortu fuper afferes collocanda ;ac fepe 
Ízcpitis quotidie (nefuccus, quo ibundant, 
eflluat ) euertenda * quatriduo ' tranfa&to, 
filo traijcientur firmiore , ac fufpendentur 
ad vmbram locis apertis , fed quos radij 
Solis non attingant; namque ita duorum — 
menfium interuallo ficcari abunde folent; 
| demum- | 
