^u 
T. 
"— 
m. 
UT 
j| yed. 
3 3 
IV» 
La 
omnes propemodum huius arboris partes, 
odorifQue gratiffimi. Ventriculum, cor;ce- , 
rebrum, vterumque fuffitu corroborant: 
Ruxionescoercent, pituitam abfumunt, ri- 
apores febrium arcent, & fouent membra 
'perfrigerata , vuluamQue procidenrem in 
. fuum locum reftituunt atque reponunt, de- 
. €iduamque confirmant , ac velut affigunt. 
 Prouenit in calidis Papaloticpacenfibus, 
| poffetQue ad. feruidiores Hifpani regiones 
transferri. 
.CAPVT XCVL 
- De boitziloxitlauetbind , eu arbore 
refind manaute. 
| 
Acbber eft medioctis,liquidá batis plan- 
t: par;ftipites edens laues,rectos;extrà 
exfaturato virore tinctos,intrà vero canden- 
tes;folia ferrata acuminata,oblonga,& ocy- 
 minisquadáatenus fimilia: flores paruose cá- 
didoinluteü colorem vergétes. Guftu arbos 
hzcatque etià odore quauis fui parte miré 
refert anethit,eiuídy effectus prcftat,verum 
efficaciores,nec fine quadam adíttingentià, 
calidà enim ficca; prope ordinem rertium 
, Videtur naturà. Folia tufa illitaQue ; frigora 
febrium arcent, ius decodorum corticum 
vrinam & fudorem euocat ,obftru&ta aperit, 
& quartanam curat;trahit meníes,corrobo- 
rat , tumores prater nàturam diícutit, me- 
. detur fatietati, firmat ventriculum;ac vapor 
. decocti fcorpionum ictibus medetur ; & 
gummi odoratum fundir. Nafcitur in cali- 
dis regionibus Quauhnahuacentibus,; & 
vbicumque ligni truftum infodiatut , agit 
ftatim radices. Diuerfa autem arbos eft ab 
-€à,quz fzniculum refipit , nafcitur; apud 
. floridam regionem , etiam apud Hitpanos 
fub nomine faxifragz circumfertur; 
DEDASP V T OXCVIES 
De boiteiloxitl , fu de arbore 
balfami ludici. 
C) Vam plantam Panucini cheicte vo- 
" cant,noftri veró balfami arborem, M e- 
xicenfes hoirziloxitl, feu affluentem refinà, 
nuncupare confueuerunt, quód liquorem 
effundat Syriaco balfamo fimillimum , ne- 
. queodore aut viribus inferiorem. Arbor eft 
mali Medicx magnitudine; folijs amygdali 
. maioribus, obrotundioribus;& magis acu- 
- minatis ; floribus inextremis ramorum fla- 
- gellis lüteis , initio localorum oblongorum 
formà ; fed procedente tempore quorum- 
dam velut foliorum ceteris longiorum & 
' latiorum , in quotum extremitatis cauitate 
HISTORIE NATVR4A LIB.XV. 
femina inclufa. continentur candentia, & 
369 
in quemdam pallorem inclinantia ; oblon- 
ga , & paulifper contorta, feminibus mali- 
medicz fimilia, aut verius his quos Haitini 
vocant manies , ac faccharo velut (trobylos 
noftti incruftare folent. Incifo ergo quouis 
anni tempore huius arboris cortice aut fti- 
,pite, fed precipue exactis iam atque defi- 
nentibus imbribus, liquor ille nobilis toto 
orbe celeber, necdum fatis laudatus; ftillar, 
quem balfamum appellant, € fuluo in ni- 
grum inclinanscolorem , fapore acri , & 
paulifper amaro , odore vehementi , féd ta- 
men gratiffimo,quarto fere ordine ficcus ac 
calidus , fübtilium partium , non fine qua- 
dam adftrictione & corroboratione. Extra- 
hitur idem deco&tis etiam furculis minutim 
incifis ex aquà & vitro excepto innatanti li- 
quore; fed viribus inferior , innumeris mor- 
borum generibus propellendisatque fanan- 
dis vtilis: nam tres quatuórve guttae matu- 
' tino ante cibos lin&tz;ventriculum à frigidà 
causa imbecillüm confirmant, vrinam & 
renum veficzQue excrementa euocant,pel- 
v Ys ^ " ^ 
luntQue € corpore , aperiunt. obftru&a, ac 
medentur refpirationis difficultati, ventri- 
culi &. alui dolores fedant ; commendaut 
calotem,ac iuuenilem vigorem diutius con- 
feruant & tuentur. Quin liquor ille in pet- 
fulosefformatus, ac obditus vuluz , fecun- 
das emortuofQue infantes trahit, partum. 
accelerat, & fteriliratem à frigidis humidi 
que ortam humoribus profligat.Dolores ab 
eifdem caufis enatos , vbicumque contin- 
gant; extrinfecus illitus fedat.  Platum & 
tumores prater naturam difcutit,cerebrum 
corroborat , neruorum origini impofitus au« 
xiliatur paralyfi , & eorum gelidis omnibus 
medetur morbis,;colicis iliacifque,& articu- 
lorum doloribus mire eft vtilis: quin vulne- 
ta recentia conglutinat , & fanatinueterata; 
ac diutinarum febrium repetentia frigora, 
ceruici dorfoQue illitus;pellit. Idera pracftac 
ab ipfo femine expreffum oleum , mitius 
tamen, benignius ac mollius, quamuis acre 
quoq&e fit , gratiffimi odoris ; guftudue.& 
odorum & fuaue , & tertio calorificum or- 
dine, quod nos omnium primi , ait Franci- 
ícus Hernandus , curauimus przlo extor- 
quendum. Eft autem oleo, quod ab'aimyg- 
^ dalis amatis , aut nucleis Perficorum expri- 
titur, fapore atque odore fimile , fed odo: 
tatius,vehemenrius & acrimonise longe ma- 
ioris. Regionibus prouenit calidis, qualis eft 
Périüiina, vndeimpofitum nomen ft, & ad 
Hoaxtepecenfes hortos à Regibus Mexica- 
his , deliciarum & — magnificentix gratiá 
tranflata , vbieam rurfus vidimus editis ac 
montofis locis ; etíi ad campeftria iam 
hominum curá atque indulgentià defcende- 
flt, 
