J 
" 
SOHISTORIZS NATYRAÀ LÍB.XVi. 
CAPY€T XXIX: 
De-fale (gj uitro. 
S AÀ dicitur yzratl;de quo hac fcribit Frá- 
x3 cifcus Hernádus:Reperias apud Nouam 
Fhfpaniam omnia circiter falis genera; quae 
in reliquo proueniunt orbe, nam nee deeft 
maximum yztaxalli nuncupatum, cum fuo 
flore, & fpumá; fluuiatile,lacuftre, fonzanid, 
aut puteale ; neque in generando foffili fuit 
alibiliberaliot natura, Q uid?quód aliud in: 
(üper genus non paucisin locis & terrà per- 
:colatà lymphis paraturjinferius reliquis, for: 
A3naturQue incraffiores placentas, nuncupa- - 
tum patrio nomine yztayahoalli. Nec verit: 
fiminitriprouentu;baurach Arabibus voca-: 
-ti, Indis veró téquixquitl, vlli terrará cedit. 
- Verrunt id é terrà areícente lacu;aut é mu- 
-risderadunpt antrí(ve; rofeum ac candidum 
- plerumque,leue,fiftulofum & fragile , per- 
;colatumQue formam &fplendorem noftra- 
tis reprefentans.. Quo fit, vt mirari fübeat 
illorum fententiani; qui vulgare nitrum;.& 
- quod diffoluendis liquandifQue metallis in- 
feruit.ac fert oper ; tormentiíque. bellicis 
-plumbeas pilas excuffuris ; ab antiquorum 
-nitro differreenixius contendunt ; aut fpu- 
ma mnitri,quà in antris potiffimu min íf py- 
.1m& formam raram , &-mirum in modum 
candeícentem ; & in fpecubus alijfque fub- 
térrancis mearibus confpicias,nefciantab a- 
;phronitro;quod inediam quamdam nitri & 
.jatque feparare;contràab aphronirro 
litum diuerfum effe contendgntes: 
-ipuma nitri naturam participet, diftinguere 
aphro- 
Paulo 
.actior vulgarifale:eft nitri narura, fed.adeó 
-&i Vicina;, v4: ctafhores particulas faepius 
-:petcolando fepares;veriffi nd. fal. fis ex nitro 
; €xteniplà habicurus. 'Q uid. dicam de fale 
— ,Vocaro Indos qui.faccharu m antiquorü effe 
cóftat,aut de murià alatrone,& alaxatre vo- 
«atis; qui fales func fadtitij & familiariffimi. 
.30mnesnouo pzbi, Naphthicotamé ammo- 
milibus falfis venis;( noftrà , yc 
niaco ,/&.fi 
opinor, incurià.pon plage huius,omnium 
- ferérerum ferácifima: culpa) jmondum in 
, huncvíque-diemadinuentis. | 
MAE eds cisiq 
' : d e 
e31B202 Sa03t8 duisi Gig ay vagin iit 
bela AD M NT LS 
" 2^ 2245 A ] 5 Lu ci M - a r 21 
" hy ju5 iba 
"De^gipéion £0 
el l*urg $11 jun $3 IC 242 jar v (E i 
- [o Bectex dida in luperiori Capite; adijci£- 
3k ida haec de Bicro feu tequixquilitl: Ex la- 
. gubuscftate avefaétis verritux Ícopis,aut col- 
-Jigituz manibus,nicriverifluni,& candidi ffi- 
oPiaphronitri in grana velnt, vulgatis. [ilis 
Hd 
. j&92&ti, copia pon mediocris j ac in vfus re- 
14 
-&anditur. Abundareo totus pene Mexica- 
muslacus, Additur quibu Íe am ferculis & 
A 
3577 
obfonijs iucundiüs atque comrmodiis ipfo 
fale,nec tamen omnino fimilem pracftat ef: 
fectum; fiquidem nonnihil accidit gratius; 
Extergitex aquà aut vino caput;amouet fur: 
fures, & alias fordes ei innafci folitas,robo: 
ratque & exficcat,eleuar ampullas [pu maf- 
Que non minus ipfo fmegmate flue fapone; 
Propinatur ab Indis Medicis periiixtutri 
alijs medicinis,quas ijdem patli vocant; fri- 
gidumqueeffe aiunt: quo miniis mirer, ca- 
phoram adeó morderntem,& quàm celerri- 
mé abeuntem in flam inas,frigefaQtótie effe 
naturz affertum à multis , pitrumque in vi- 
num aut lymplíam conie&um ; mirum iri 
miodufn eos refrigerare; liquores, ipfumque 
grandinem,gelu ac niuem in hac re preftan- 
dà vincere; Emollit pratereà maizij fpicas; 
aquz cuiincoquuntur additum, gratiam d; 
addit non PE Abluuntür eodená 
aquz infperío,,& perquam accommodé ex 
terguntur crura ac pedes, & tüetur ea à fri- 
gore;& fiflurisab eo confüetis oriri, corro» 
boratione & ad[trictione quadam. 
C AP PUn Me SI Mb. 0. ape 
De [alind de Arayd, ON 
K "Ommemorandaelt hic mira falis offi 
—cina.Tanta vis eft in falináà de Arayá, vt 
fi hodie décein oneres nauigiajintra quatri- 
duum totidétr implere potfis. In anfradtu 
quodam 6 maziardentibus Solis cftibus bre- 
$Pr/MÓ 
uerfa 1 
aqua lacupz ialfe illad congelan, perfoffü- 
ucl" vERPA AIVE ALI exul MY S1 3 i TA P" 
Tas in tetram ad 1d corndenfandum a ptam 
dedudà, congelatumi concoquent in $ló- 
mos, poft hzc autpaniculos formant ; per- 
fora & nundinas peregrinarum rerum per- 
li 5 mue 
