18 Torleiv Hannaas. 
ifraa at det mindre kjende gigje hev maatt vike for det meir 
kjende fele. Hord- (utt. haarr-) i ,Haar-Gie* og hard- i 
»hardingfele* er nærskylde ord-stomner. Dei heng baae saman 
med folkenamnet hordar. Men det er ikkje nett so aa taka, © 
at hard(ingfele) er nokon ljodrett framvokster av hord(gigje). 
Venteleg hev det gjenge so fyre seg, at desse felorne fraa 
fyrst av hev vorte arbeidde i bygderne kringum Bergen. Daa 
hev dei vorte kalla hordgigjor (eller hordfelor). Men so 
hev dei vorte kjende vidare ikring, og efter kvart hev dei hag- 
hendte og gaaverike hardingarne teke førarskapen i felemakar- 
kunsti. Det hev vorte til det, at dei beste og venaste felorne 
kom ifraa Hardanger, og daa hev namnet vorte vendt til har- 
dingfele. Kva tid dette namnet fyrst kom i bruk, er ikkje 
godt aa segja so visst; men eg skulde helst tru at det nettupp 
er desse Botnekararne som hev gjort den vestlandske bonde- 
fela so namngjeti at ho hev vorte heitande hardingfele heile 
landet yver. 
Ikring 1750 er det likt til at fele-arbeidet ikkje hev vore 
drive noko større andre stader enn i Hardanger, etter di bispen 
Pontoppidan i Bergen berre nemner det der ifraa: ,I Hard- 
anger, ikke langt herfra, giøre Bønder-Drengene endogsaa 
deres egne Violiner, til at spille paa, saa gode, at man har 
forsikret mig, de kunde ret vel bruges i en Concert.“ ') 
Dei tvo namni hordgigje og hardingfele viser baae til 
Hordaland, so det maa vera der denne fela med understrengjer 
hev heimstaden sin. Og er ho vorti umlaga etter framandt 
mynster, som rimelegt kann vera, so hev visst mynsteret vore 
engelsk. 
Men eg meiner at hardingfela korkje er uppfunni fraa 
nytt av i siste helvti av 1600-talet, eller innkomi fraa utlandi 
paa dei tider. Eg trur ho hev runne av djupe røter i vaar 
eigi jord. 
Lat oss for det fyrste sjaa paa namni fele og gigje, um 
dei skulde kunna segja oss noko um alderen. 
Fele er ikkje noko sernorskt ord. Men det hev livt lenge 
i maalet vaart. Paa gamalnorsk heiter det fidla og det finst 
ofte i bokheimen. Snorre Sturlason fortel soleis um kong 
Hugleik i Uppsala at ,hann hafdi mjok i hird sinni leikara, 
1) Norges Naturlige Historie II (Kbh. 1753), s. 393. 
