Hardingfela. 19 
harpara ok gigjara ok fidlara.“') Men Snorre hev maala ut 
livet hjaa dei gamle Uppsala-kongarne med fargar fraa si eigi 
tid, og fraa den kongshirdi han sjølv kjende, den norske, so 
desse ordi segjer oss vel ikkje anna enn at gigjor og felor var 
i bruk i den norske kongsgarden paa 1200-talet. 
Og me veit at dei var komne her til landet fyrr den tid. 
I eit vers som den islendske skalder Einar Skulason dikta 
i Bergen ikring 1153 er det tale um ein leikar som ,slær 
fidlu*.*) Og i den gamle norske homilieboki fraa ikring 1200 
stend det at ,mær ein ung skemti monnum vel i song ok i 
fidlusletti.“°) Det er sjølve spelingi som her er kalla fidlu- 
slåttr. 
Me ser daa at fela paa denne tid hev vore eit spel som 
dei slo, d. v. s. klunka paa, med fingrarne eller med eit plek- 
trum. Men naar det lid ut paa 1200-talet heiter det aa ,draga 
fidlu“. Daa strauk dei strengjerne med boge. I Didriks soga 
fraa andre fjordung av 1200-talet, der segjer leikaren Isungr: 
sek kann slå horpu ok draga fidlu ok gigju.“*) 
Ordet fele er som sagt ikkje sernorskt. Og instrumentet 
ikkje heller. Venteleg hev me fenge baade spelet og namnet 
fraa angelsaksisk fidele. Paa millomhøgtysk heitte det vedel, 
og paa gamalhøgtysk vidula (alt hjaa Otfrid ikring 870), paa 
gamalfransk viéle, millomalders latin vitula og vidula. Men 
kvar ordet fraa fyrst av hev kome ifraa, og kva det upphavleg 
tyder, det er ikkje utgreidt enno. Torp segjer at ein ikkje ein- 
gong kann avgjera um det er gotisk (germansk) eller romansk.) 
Kluge held det for aa vera romansk.5) 
Alt tidleg i millomalderen var fela kjend heile Nord-Europa 
yver. Men det er sjølvsagt at ho ikkje fekk si fullkomne form 
med ein gong. Av gamle bilæte kann ein sjaa at ho fyrstundes 
hadde flat botn og flatt lok, bundne saman med ein trjosk. 
Halsen var stutt. So lenge dei slo fela, laag strengjerne i 
1) Heimskringla. Ungers utgaave, s. 19. 
*) Fornmanna sögur VII, 356. — Finnur Jönsson: Den oldnorske og 
oidislandske litteraturs historie II, 71. 
3) Gammel norsk Homiliebog. Udg. af C. R. Unger (1864), s. 145. 
*) Saga Pidriks konungs af Bern. Ungers utg., s. 150. — Finnur Jöns- 
sens litteraturhistorie II, 861. 
35) Nynorsk etymologisk ordbok, s. 99. 
6) Etymologisches Wöterbuch, under Fiedel. 
