2 ZELDZAAMHEDEN der NATUU& 



Hoewel de Boom-Steenen, by fommigen, weinig agting hebben j zy Zyn niette, 

 min zo wonderbaarlyk door de Natuur gevormd dat men ze niet a^ v«™k 

 kan befchouwen. Vraagt iemand, hoe het met de Werkzaamheid der Natuur ,n 

 dezen gefteld zy? wy moeten bekennen, daarvan tot nog toe met geen volkomen 

 zekerheid te kunnen fpreeken. 



Het gene ons in de Werken der Natuur verwonderenswaardig Voorkomt , moet 

 een verftandig Man niet gering fchatten, fchoon hy niet zo gemakkelyk begrypen 

 kan, tot wat einde deze Dingen mogen dienen. Zy leiden ons op tot den grooten 

 Werkmeefter, wiens Almagc uuk in de Uciiittc , en dikwib by ons veragtelykfte 

 Zaaken befpeurd wordt, en Zyne Grootheid aantoont. Versheiden Geleerden heb- 

 ben veelerley Proefneemingen in 't werk gefteld , om de Werking der Natuur in 

 deze Dingen uit te vorfchen , door welken egter niets weezentlyks is uitgevoerd. 

 Wy houden een behaaglyk Gevoelen of Denkbeeld zo lang ftaande, en (tellen ons 

 hetzelve als een Waarheid voor, tot dat wy naderhand van beter overtuigd worden: 

 dus bevinden wy dikwils, langen tyd daarna , dat alle Befluiten of Gevolgtrekkingen 

 menfchelyk zyn , en dat men de Verrichtingen der Natuur in haare Werken be- 

 zwaarlyk kan doorgronden. . , ■ 



De vermaarde Italiaan ÏMPeratus, en nog meer andere Geleerden, hebben door 

 verfcheide Proefneemingen getracht te onderzoeken , waaruit de Stoffe , die zig 

 op deeze Steenen in de gedaante van een Boom vertoont, beftaan mogte. De eerft- 

 gèmelde leid' dezelven in 't Vuur, door Welks Gloed alle Figuuren verdweenen en 

 uitgebrand werden. Een ander nam de Kleuren met een Mes daar af, en leid' die op 

 gloeijende Kooien, waardoor zy een «erken Rook, en een Lym- of Pekagtigen 

 Stank van zig gaven. Doch wanneer de Steenen des eerftgemeldert van den Berg Simt 

 waren, en die ander daardoor Ley-Steenen verftond, waarin zig Kruiden bevinden, 

 dergelyken 'er by Schweidnitz en Landshut op de Steenkoolen gevonden worden ; zo 

 fchynen zy met de nevensgaande in 't geheel geene overeenkomft te hebben. Deze 

 kunnen niet alleen het fterkfte Vuur uitftaan, maar de Figuuren blyven ook onveran- 

 derlyk; de Steen wordt graauw, en het geele trekt naar het roodagtige , niet anders, 

 dan gelyk wanneer men Oker brandt , welker geele Kleur door het branden in een 

 roodagtige Kleur verandert; 't welk in alle Soorten van deze Kleur kan waargenomen 

 Worden. 



Men zoude uit deze verandering der Kleur kunnen befluiten, dat zodanige Figuu- 

 ren niets anders, dan eene met Vitriool vereenigde Yzeragtige föort van Aarde zyn, 

 welke, gelyk de meefte Zouten, volgens hunne Natuur, kryftallizeert, waarvan het 

 fynfte wederom uitwaafèmt of verdwynt , doch het Aardagtige zig, met het nog 

 vereenigde Zout , in zekere Gedaanten vertoont en vaft wordt , ook by verandering 

 van vogtige en drooge Lucht weder nieuwe ftofFe verzamelt ; inzonderheid dewyl de 

 meefte Zouten van die Natuur zyn , dat zy by vogtig Weer eenig Nat aantrekken , 

 't welk by droog Weer integendeel weder wegwaafemt. Een bewys hier van zyn de 

 Aarde Potten of Schottels , welken tot bewaaring van een Corro/ief, dat uit Azyn , 

 Armoniak en Zeezout , Vitriool en Spaansgroen te famen gefteld is , gebruikt wor- 

 den; deze drooge Potten of Schottels verzamelen, wanneer het begint te regenen, 

 zulk een menigte Vochts, dat zy druipen , en de Wanden of Muuren veele Ellen lang 

 groen verwen; inzonderheid, wanneer hetzelve reeds eens op Koper gezet is, en de 

 ontbondene Deelen van 't Koper daarmede vermengd zyn. 



Doch hoe de Vorminge van deze Boom-Steenen gelèhiede, daar de eene Soort zig 

 op deze, de andere op eene van de eerfte geheel onderfcheidene wyze vertoont, is 

 eene Vraag, die men zo fchielyk niet kan oploflèn ; zo min, als wy met zekerheid 

 kunnen zeggen, waarom het eene Zout in zulke, het andere weder in andere Figuu- 

 ren kryftallizeert. Op dezelfde wyze is het met óeKryJialkn en veele andere Lighaa- 

 men gefteld , die zig op den eenen tyd eveneens als op den anderen vertoonen ; ten 



zy 



