's RIJKS MUSEUM VAN NATUURLIJKE HISTORIE — LEIDEN. 31 



hebben huisgehouden, want herhaaldelijk hebben visschers geen, of zeer 

 slechte vangsten in dien tijd gehad en in Amsterdam was in Januari en 

 Februari 1762 geen visch van beteekenis ter markt. 



Gaan we na op welke plaatsen aan onze kust alzoo Potvisschen strand- 

 den, dan zien we dat de 37 gevallen vrij regelmatig over de geheele 

 Nederlandsche kust zijn verdeeld. De kaart in Fig. 3 laat ons zien 

 dat op de zuidelijke eilanden er 5 strandden, op de noordelijke, de 

 Wadden, 10. Daartusschen in, op het vaste land van Noord- en Zuid- 

 Holland tezamen 22. Het zuidelijke deel, gerekend tot Haarlem ongeveer, 

 heeft er 15, en het noordelijke, van Haarlem tot den Helder kan er 5 

 aanwijzen. Twee gevallen, N° 37 en 38, zijn hierbij buiten beschouwing 

 gelaten, aangezien alleen opgegeven wordt als plaats van stranding „de 

 kust van Holland". Ter Heide heeft meerdere gevallen gehad in 1577, 

 Scheveningen in 1617, terwijl in 1761 — '62, bijna alle exemplaren strand- 

 den op de Waddeneilanden. 



Over de lengte is al reeds boven wat gezegd. Merkwaardig zijn de 

 verschillende maten, die voor hetzelfde dier worden opgegeven door onder- 

 scheidene schrijvers. De lengte van 75 en 72 voet komt mij bepaald 

 overdreven voor, en ook 70 voet is vermoedelijk nog te hoog opgegeven. 

 Wij moeten intusschen wel bedenken, dat er zeer verschillende „voeten" 

 kunnen zijn gebruikt. Men heeft echter een zekere neiging tot overdrij- 

 ving bij het zien van zulke geweldige dieren. Southwell, Seals and Whales, 

 1881, zegt op bl. 89: „The full-grown male is about sixty feet long". 

 In Beddard, a Book of Whales, 1900, staat op bl. 201 : . . . . „it seems 

 that 55 feet, possibly 60, is the outside total length of a male sperm-whale". 

 Weber, die Sâugetiere, 1904, geeft op, bl. 578: .... „erreicht das Mânn- 

 chen 18 m., das Weibchen nur die Halfte". Gemiddeld is de afmeting 

 van 55 tot 60 voet wel het dichtste bij de waarheid. Een nauwkeurige 

 lengtemaat is speciaal voor den Potvisch van belang, omdat er ook in 

 vele gevallen uit blijken kan, het geslacht van het individu. 



Het was eertijds een goede gewoonte om op het bijzondere feit van 

 stranding van een „zeemonster", verzen en gedichten te maken, soms 

 van aanmerkelijke grootte. Deze verzen werden in het Latijn of in het 

 Hollandsen geschreven. Zoo zijn er ook verscheidene gemaakt op Pot- 

 visschen. Het belang van deze verzen bestaat vooral hierin, dat we er 

 het geheele strandingsgeval, met allerlei bijzonderheden, beter door leeren 

 kennen. Nu eens wordt de naam van het gestrande dier genoemd, dan 

 weer worden verschillende maten opgegeven als de totale lengte, de 

 afmetingen van den staart, de borstvinnen en meer dergelijke. De vorm 

 van den kop, die van de onderkaak, worden genoemd en hieruit alleen 

 al kan men conclusies trekken, of het „zeemonster" een Potvisch was 



