's RIJKS MUSEUM VAN NATUURLIJKE HISTORIE — LEIDEN. 35 



„Ware verthooning Ende afbeeldinghe van eenen dooden ende meest 

 half verrotten Yis, door die Zee aen der strande op gheworpen, den 20. der 

 Maent September, Anno 1608. Was lanck ontrent 20. voeten, ende lach 

 tusschen Catwijck ende Sche velingen bij den Hage in Hollandt, met die 

 beduydenis daer van, hier ouer verclaert. Aenwjjsende den Standt ende 

 conditie des Conincx van Spaignien ende sijn bedroch inden wtganck 

 van desen Yrede-handel gheopenbaert." De schrijver is onbekend. Eerst 

 meende ik dat de ^afbeelding een 9 Potvisch voor moest stellen, want er 

 zijn kenmerken, die daarop zonden kunnen wijzen. Later bleek dat voor 

 Globicephalus meer viel te zeggen en moest dus dit nummer, No 14 in 

 de lijst, vervallen. Ook Yan Bemmelen, „Bouwstoffen", bl. 254 zegt, dat 

 „de afbeelding vrij duidelijk vertoont Belphinus globiceps s. mélas". Het 

 pamflet is in de bibliotheek van 's Rijks Museum van Natuurlijke His- 

 torie te Leiden aanwezig (Mamm. No 2701). 



Yerkeerdelijk teekende Groltzius een overtollige vin, die bij geen 

 enkele walvischachtige voorkomt. Dan zit het oog nogal wat te hoog. 

 De lengte, 20 voet, de vorm van den kop en de rugvin, komen met 

 Globicephalus overeen. Dat de zeelui het dier „Tonijn" noemden, doet 

 niets ter zake; elk gestrand voorwerp van eenige grootte is volgens hen, 

 of een „walvisch" of een „tonijn". Net als vroeger, is dat tegenwoordig 

 ook nog de meening der „zee-luyden", en dat heeft den zoölogen al 

 heel wat last bezorgd. 



Het tweede exemplaar, 2 Maart 1566 gestrand, is No 2 uit onze lijst. 

 Men denkt -onwillekeurig, bovenstaand vers lezend, dat de twee dieren 

 dezelfde waren, en toch is dat niet zoo. 



Het groote verschil in lengte zou juist op twee Potvisschen kunnen 

 wijzen, maar het wijfje was waarschijnlijk Globicephalus, en het çf is 

 een Potvisch geweest, wat we zien kunnen uit de teekening, die Adriaen 

 Coenensoon ervan maakte in zijn „Yis-boock" (1578), dat thans in het 

 bezit is van de Koninklijke Bibliotheek in den Haag. Yan Bemmelen, 

 „Bouwstoffen", bl. 251, geeft op dat het een 2 dier was. M. i. klopt dat 

 niet met de lengtemaat van 42 voet. De Ç Potvisch wordt hoogstens 

 10 m. lang. Dat scheelt te veel. Bovendien laat de plaat van A. Coe- 

 nensoon, „Yis-boock" bl. 43, zien, dat dit exemplaar een çf was. 



No 3, 1577. De fraaie plaat, die de Heer van Stolk hiervan bezit, 

 toont onmiddellijk aan, dat dit geval een Potvisch betreft. Het dier is 

 van twee zijden, rug- en buikkant, duidelijk te zien. Zie plaat II en III. 

 Uit het onderschrift blijkt, dat er ter zelfder tijd nog een exemplaar 

 strandde te Ylissingen en een te „Hastingen in den Doel", ongeveer 5 

 mijlen van Antwerpen. Nergens anders vond ik dat vermeld, en de 2 

 dieren No 4 en 5 van Bieselingen kunnen hier toch moeilijk mee be- 



