DeXiphia Lib. IV. 1049 



DE ^IPHIA, ID EST, GLADIO PISCE. 



Xiphia iconem elegantiffimam Saluianus exhihuit libro /. fno Dififiibus. Pinnas iftpatfe ftpini ahter quam 

 %ondeleiim ptngtt : in defcriptione vero mn memtmt wfie&rum qu& inpmeprokifimt. 



GLADiipifcis, quemGracixiphiamvocant,effigiematque hiftoriam copiofam dedlmus fupfa, 

 elementoGipagina^. Hic Graeci eius nominis occafionegW^er^y addcmas Xiphias ab Eoi- A 



Perfenfiu 



tioneautemeorumpingaefccrega!eotas(quos&gladiosappe!lan)&canesrerunt:abeogaleocas-vo- s "**«wfc- 

 cari tum gladios , tumcanes,Euftathius, HermolausBarbarus>&P.Gyiliusarbitrantur:quofumnos '"*' 

 repudiamus fententiam.nam cum canis agladio diuerfuspifcis fit,haud credendum eft eundem pifcero, 

 galeotam ,gladium, &canem a Strabone appellari,fed potius verba iMaif &*^'&$<&A^_3Kf) id eft ( ouos 

 & gladios appellari) parenthefi inciudi, ipfaque folaad galeotasreferri debencitavteius fentcntia, 

 gaieotes, xi^hias etiam dicatur. ex fequentibusvero x,cuKtMJX4'p<x<riv: hoceft, &eanesinquiunt: illud, 

 &canes,nonadAgysa%,fedfolumad7na/i'£o9iq, <pxcr\ vero ad vtrunque referendum eft. Idempifcisau- 

 thorePlinio, fecundumHermolaiBarbaricorre&ionem, Tomus Thurianusetiam dici videtur. nam 

 AO cuminveteriPlinianoimpreifo codice, inpifcium catalogo legatur : Tynnus Tranus quem alij xi~ n .... 

 phiamvocant: Hermolaus iic em.ndauit, TomusThurianus quemalijxiphiam vocant.Verum fuem cmmdM 

 diligentiusperpendamus,nonfoluifnHermolauslocumnonemendauit,fed (quod pace tanti viri di- ' **" 

 &umfit) deprauauitetiammagis.Thynnus enim corrigi debebat , & non Tomus : qUando ptaeter id 

 quodnemoTominominepropifcevfuseftvnquam,fiTomuslegatur, Thynnuspifcisadeo no_us& 

 celehris in Pliniano caralocrnnon hahcrfrm- tnnin^«iji/<pnc ramiT^m^^ftl, ►.-_, • __ i 



celebns ln Plmiano catalogonon haberetur. Tranus deinceps cum vere mendofeiegatur , eius loco 

 non Thuriartus , fed Thoreneusreftitui oportebat. etenim Hefychio quoque & Varino tygfyw] eft 

 hty«* 'X^V. Hucusque Saluianus. ego pro Tranus apud Plinium , vt veteres aliqui codiccs hahent>noa 

 Thoreneus vtSaluianus,fed Thranisrepofuerim: quod&viciniuseft,&aXenocrate vfurpatum vo- 

 cabulum apud Oribafium. Thranis autXiphias (inquit) cctaccus eft pifcis, &in frufta fccatur: ori 



1° autemingratuseft,fcaber,d;fficilisad conficiendum, valentef nutriens,graueolens: quamobrem & 

 cumfjnapi comeditur,&inollapAi-atur:eiusquepr_eftantiorparseftimus venter. DeTomoquidem 

 Thuriano (ficex Athen-iov rtu 'Marharus^piru GrmcommenB^^im^ quod T{omanis parttwca.w carcharia [ua~ 

 Hfffma.iffignfi.care firdt zsfthemm ) plura diximiis in Corollariode Gladio , elemento G. de Thurfionis 

 autemvocabulo,inT. GaleosaPlinio dicrus,idemvid.turquiGaleotesStrabonis,hoc eft, gladius, Gdm> 

 Saluianus» Galeos(inquit Plinius)perfequitur &aliosquidempifces. fed pa__inacaspr_eeipue. 



Xanthias aliquantulum virofuseft, & tenerior horcyno, Diphilus. Rondeletius pro xanthiV, 

 xiphiamlegendumfufpicatur,nefcioquamprobe» louiusxiphiasincerpretaturlpathaspifces. vulgo* 

 quidem Itaii fpadampro gladio dicunt, \ Graeco fpathe. Romae& pletifquealijs Itaiia locis pe* 

 fceSpadaappcllatur.aduertendumtameninnonnuliislocisnon hunc noitrum, quiroftco, fedaiium 



40 ex galeorum genere Vulpem vocatum, vt qui cauda enfem reprsfentet , pcfce Spada vocari, Sal- 

 uianus. Taeniaprior etiam Rondeletij , a quibufdam fpafe ., id eft , gladius vocacur , a totius cor- ' 

 poris figura, 



HabetGladius vtranque maxillam roftratam: inferiorem tamen bteuem & triangularem : fupe* 

 riorem ver6magis olfeam,duriorem,longiiTimam, (bicubitalemnempealiquando,) atque enfifor* B 

 inem. Corpofc teretieft>acapiteftatim valdecrafib,deindead caudam vfque tenuiori fenfim facto-: 

 in cuiusextremoantecaudaeexortumnonfecus quaminThynnovtrinque eminentia quardam extu- 

 beratscaudamthynnietiaminftarfalcatam habet. Non fquamis, fed cute tegitur, manibus caudam 

 verfuscontredata, laeui: caput ver6 verfus , afp era. Ventre eftargenteo, tergo ex dneraceo nigj-icante. 

 Afilo Canis exortu thunni & gladij agitantur. infeftat is tanto dolore, vtnon minus intcrdam 



)o gladiusjquamdelphinus exiliat, &c. Anltoteles. Et ab Ariftotele mutuatus Plinius: Hoc animai Q 

 (&4fi/us) fed & thynno, &ei quigladms vocatur , cfebro Delphini magnitudinem excedenti, fub pin^- 

 na affigit aculeo,&c. Videtur autemPlinius (inquit Saluianus) Ariftoteliciloci fententiara alfe- 

 cutus non fuifle, quodmagis fufpicor: autlocus efle mendofus, ad Ariftotelicamq; cenfuram cor- 

 rigendus , ( vt non qttidtm delphmt wagnttudtnem trebrogladmm exceders^ fednon mmus delpkno mterdum eum 

 exdtre , iegamus. ) 



Ferox&robuftiffimuspifciseft:acvtdiuusBafiliusteftatuf,immanis& horribilis, Saluianas. Ir- J) 

 rumpunt thynni Maio menfe in mare noftrum ab Atlantico Oceano, cogem»bus Xiphijs pifcibus, 

 quitclo h. roftro prominente inftrudi,eostotomari perfequuntur,Iouius. 



Natu grandiores xiphia. , non fecus quam reliqui cetacei pifces , duram atque infipidam carnem F 



^o habent:iuniores ver6 , teneriores & fapidiores funt. vnde cum omni tempote teneros atque gratos 

 efletefteturAelianus, dehis minoribusintellexiflTccredendueft: quippe qui fapore vel nobilioribus 

 pifcibus compararipoflint etficarnis teneritudineatquefriandifaciinatecumfalubrioribusnon fint 

 conferendi. eamenimduritie atque mollitiemediocre,friabilem vero haud multum habent. & pro* 

 ptereanequeadmodumfaciieconcoquuntur (concodi tamen multumnutriunt ) neque vndiquaque 

 optimumfuccumgignunt. ArcheftfatusinByzantioeumcelebremefle, caudaq; maximecommendari 

 teftatunnoftro veroiudicio,&experientia, caput eiusatque abdomenpartibus csterisdubio procul 

 praeferridebent. Elixusgladius ( quo etiammoio paratus , fuauiot eft ) comedi confueuir. Aiicubt 

 autem grandiores,non fccus quam thunni, in frufta dilfedi faliri folent , Saluianus, 



Maurus epifcopus in libello qucm Conuiuium patris Dei infcripfit, Caino (tanquam fratricidae) H 



gladiumpiicemapponit» 



X r p h y . 



