'Tartarifchen Cham, of Reiger "van Sma. 



de maniere van doen. By exempel, 

 Nien betekent vatten mee twee vin- 

 gers; Tzo, vatten met de heele vinger; 

 Chita , vatten met de gantfche holle 

 hand ; Tcie , vatten met d'open handt 

 tot aan de vingers. Dit zelve befpeurt 

 men ook in 't woord Jfaa/i : wy zeggen 

 fta in huis, ftaeetende, ftallapende; 

 maar de Sineezen hebben een woord dat 

 teffèns ftaan en de wyze van ftaan be- 

 tekent. Als wy ook den voet vaneenen 

 raenfch, ofden voet van een vogel, of 

 den voet van een dier willen zeggen , 

 200 moeten wy altyd het woord "voet 

 daar by voegen ; maar de Sineezen kun- 

 nen dit met een eenigh woordt zeggen : 

 want Kio is menfchen voet, Chuaeen 

 vogels poot , en T/ji een voet van een 

 iegelyk dier te zeggen. 



Onder verfcheidene zeer edele kun- 

 ften hebben de Sineezen byna alleen 

 maar kennis van de Zede-kunde; want 

 de Natuur-kunde , of de wetenfchap 

 der natuurlyke dingen, hebbenzeveel 

 meer met verfcheide dwalingen ver- 

 duiftert , dan eenighfins verlicht. En 

 zelfs de Zede-]<undige grond-regels , 

 dewylze in de reden-kaveling of re- 

 den-konfl: geheel onervaren zyn , flel- 

 lenze met zeer duiftere en verwerde 

 fpreuken voor, en gebruiken in 't ke- 

 ren alleen zoodanige reden-kavelingen, 

 als hen door 't natuurlyk licht zynaan- 

 geboorcn. 



De groorüe Sineefche Filofoof van 

 allen word Konfiitiu-s genoemt , die vier 

 honderdt en een-en-vyftigh jaren voor 

 Chriftus geboorte op de wereldt quam , 

 en over de tzeventigh jaren zoodanig 

 leefde , dat hy niet alleen door exem- 

 pelen , maar ook door zyne fchriften 

 en omgang eenen ieder tot het oeffè- 

 nen en leeren der deught aanporde. 

 Met welke maniere van leven hy by de 

 Sineezen zoo veel uitwerkre , dat zy 

 voor vaft gelooven dat hy alle de 

 fterflelyke menfchen , die ooic elders 

 op d'aarde in deugt en vroomheit heb- 

 ben uitgemunt, in heiligheit van leven 

 verre te boven is gegaan. Engewiffe- 

 lyk , indien men op des zelfs woorden 

 en werken, die in de Sineefche boeken 

 te lezen zyn, wil achting geven, men 

 zal moeten bekennen , dat hy voor wei- 

 . nige van onze Heidenfche Filofofen 



19 



niet zal behoeven te wyken , maar 

 ook veele overtreffen. Te dier oorza- 

 ke hebben de Sineezen zoo groot een 

 gevoelen van dezen Man, dat het geene 

 hy gezeidt en voor vaft geftelt heeft , 

 van geene Geletterden 'in Sinattnhm- 

 digen dage in twyffèl getrokken wordt ; 

 maar een ieder houdt zyn gevoelen , 

 fchoon zulks valfch is , ftaande. En 

 niet alleen hebben de geletterde Luiden, 

 maar ook de Koningen , zederdt zoo 

 veele eeuwen herwaarts , hem na zynen 

 dood met alle eeregeviert , entooneti 

 zich noch dankbaar voor de leere die zy 

 van hem ontfangen hebben. Want na 

 zoo een langen reeks van eeuwen , zyn 

 des zelfs nakomelingen tot noch op de- 

 zen huidigen dag by eenen iegelyk in 

 groote eere en aanzien. En de Konin- 

 gen hebben het Opper-hooft van dezen 

 Stam eeuwigh en crffèlyk tytelen van 

 geen kleene eere gegeven, endaar-en- 

 boven vryheit van alle Tollen en Schat- 

 tingen. 



Zy verflaan zich ook niet alleen nesim- 

 wonder wel op de Zede-kunde , maar ""re7m7, 

 ook op de Sterre-kykerye of Sterren- wis-kun- 

 kunde , en verfcheidene andere Wis- ■'''"■ 

 kunftige wetenfchapperj. Maar in de 

 Reken- en Meet-kunll warenze eertyds 

 veel gauwer ; doch dit alles wordt ook 

 by hen geheel verwerf en zonder orde 

 geleert. In het tellen gcbruikenze in 

 alle winkels een telbord met fchyven 

 over ftokjes , daar zy heel gezwint mee 

 weeten om te gaan , eveneens als de 

 Europifche MeefVers met de Leg-pen- 

 ningen fpcelcn. In'tverdeilen der ge- 

 fternten verfchiUenze zeer veel van 

 d'Europers , en tot het getal der Ster- 

 ren hebbenze vier honderd , boven de 

 geene die, ojize Sterre-kykers bekent 

 zyn , by gevoegt ; want eenige duiftere 

 Sterren , en die niet dan by helder we- 

 der verfchynen , worden by hen onder 

 dit getal gerekent. Deze Sterre-kykers 

 zyn voor het meerderdeel bezig in het 

 voorzeggen van dentydtvan'tverdui- 

 fteren der Zonne , en in den loop der 

 dwaal- en vafte Sterren. Maardit alles 

 fteekt ook vol dwalingen en misflagen. 

 Eindclyk beftaat hun gantfche weten- 

 fchap der Sterren byna alleen in dat ge- 

 deelte der Srerre-kundc , dat uit den 

 loop der Sterren ieder eens geluk eti 

 c a onge- 



