Tartarifchen Cham 



eeuwen herwaarts al by de Sineezen in 

 't gebruik is geweeft y eenige willen dat 

 de Sineezen de 'Dnikktinft eerder ge- 

 bruikt hebben , dan onze Zaligmaker in 

 menfchelyke geflalte hier op der aarde 

 "verfcheen. Mercator, inzynengroo- 

 ten Atlas , fchtyfcdat de Drukkunft, en 

 't gebruik van ^t grof Gefchut, in Sina 

 200 oud zyn , dat men niet weet wie de 

 geene is die ^t gevonden heeft. Maar in 

 dit ftuk gaan de Sineezen ook vry wat 

 te hoog, invoegen JoanMendoza, uit 

 het zeggen der Sineezen zelfs , ftaande 

 houdt , dat de Drukkunft tefFens met 

 het Ryk ■>iznSina haar begin genomen 

 heeft , en van eenen , dien d'Inwoonders 

 in plaats van een Godt eerden , aller 

 eerft gevonden zy. Dat evenwel deze 

 Drukkunft by de Sineezen in d'eerfte 

 honderdt jaren niet gevonden is , be- 

 veftigen niet alleen de boven gemelde, 

 maar ook andre vermaarde Schryvers. 

 Johan Bolerus Benefius verhaalt in zy- 

 ne befchry ving van Sina , dat de Druk- 

 kunft meer als voor elf honderdtjaren 

 by de Sineezen is gevonden geweeft. 

 Doch de Sineezen gebruiken een heel 

 ander flagh van drukken dan d'Euro- 

 pers ; dewylze , ter oorzake van d'over- 

 groote meenigte der Charakters , niet 

 wel, dan met grootc moeite, na d'Eu- 

 ropifche wyze zouden kunnen druk- 

 ken ; maar zy fnyden hunne Charak- 

 ters op een gladt gefchaaft Appel- of 

 Peere-boome bordtje. Op dit bordtje 

 plakkenzc zachtjes met d'averechtze 

 zyde het uitgefchrevcn bladt , daar 

 na fchrapenze dit bladt , als 't droog 

 is, zeer behendigh zoo langh af, tot 

 dat de Charakters , ter oorzake van 

 de dunheidt , beginnen door te fchy- 

 nen , en dan hollenze eindelyk met 

 een yzere ftiletje dit bordje zoodanigh 

 uit, dat alleen de trekken en ftreepen 

 der Charakters verheven komen te 

 ftaan. Dit gedaan zynde , drukkenze 

 na hun welgevallen met deeze bordt- 

 jes 't gefchrifc , dat daar op alreê ge- 

 fneden ftaat , op andere fchoone bla- 

 den , met zulk een gezwind en lichtig- 

 heit , dat dikwils een Drukker op eenen 

 dagh over de vy f duizend bladen kan af- 

 drukken. In 't uithollen der bordtjes 

 zynzc ookzoovaerdig, datzezoodra 

 een kunnen uitfnyden als d'onzc een 



, of Rei^^er van Sina. 19 



form t'zamen kunnen ftcllen en verbe- 

 teren. Deeze maniere van drukken is 

 veel bequamer en gevoeghlyker tot de 

 groote Sineefche Charakters dan tot on- 

 ze letteren ; want onze kleene letteren, 

 myns bedunkens , kunnen zoogevoeg- 

 lyk niet op een houten bordje gefneden 

 worden- Wyders , deeze maniere van 

 drukken brengt een wonderlyk groot 

 voordeel en geryf by ; want dewyl de 

 bordjes , daar eens op gefneden is , in 

 huis bewaart worden , kan men , na zyn 

 welgevallen , in de zelve altydt iets by 

 en afdoen , en dat niet alleen een eenig 

 woordt , maar ook heele regels , als 

 men de bordjes maar fiechts iets ver- 

 hanfelt. Ook is de Drukker niet ge- 

 houden teffèns of op een zelven tydt 

 een grootc meenighte van boeken te 

 drukken, gelyk gemecnlyk in 't druk- 

 ken van onze boeken gefchied ; maar 

 hy laat zoo dikwils als hy wil, na zyn 

 welgevallen , weinigh of veele boeken 

 drukken : want de vormen of bordjes, 

 daar in 't fchrifr gefneden ftaat , bly ven 

 altydt een en de zelve , dewylze uit een 

 heel hout beftaan , en nooit kunnen , 

 gelyk de letteren van onze druk-vor- 

 men, tenietgedaan, eninde zet-kaf- 

 fen, na't drukken van een zeker getal 

 bladen, verdeelt worden. Zoo licht is 

 deze Drukkunft te leeren , dat de geene 

 die dit drukken maar eens gezien heeft , 

 terftondt zulks na kan doen. Terzake 

 van dit gcryf vind men by de Sineezen 

 zoo groot een meenighte boeken , en 

 zoo goet koop, dat men 't de geene, 

 die zulks niet gezien heeft, nieclich- 

 telyk zou kunnen wys maken. Ook 

 vind men op den Bergh Inngmtien een 

 zekre Bockery Signli, (zoo gehccten 

 nadenOverfte, die de zelve aldaar al- 

 lereerft toeftelde) daar in de boeken 

 van dertig duizend Schryvers vertoont 

 worden. 



Noch hebben de Sineezen een andre 

 maniere om 't geene , dat op marmer 

 of in hout gefneden is, af te drukken. By 

 exempel : op een zeeker graffchrift of 

 eenig ander af beeldzel , dat in een vlak- 

 ken marmer-fteen gehouwen ftaat , leg- 

 genze een nat gemaakt blad papier, en 

 daar boven op een wollen lap , hier op 

 kloppenze zoo lang met een hamertje, 

 tot dat het dunne papier in de holle 

 d j ftree- 



