Tartarifchen Cham 



ne , die tegen dezelve gezondigt heb-l 

 ben , bemoeien. Derhaiven zeggenze 

 voor de zelve geene getyen op , noch- 

 te in 't heimelyk nochte in -'t open- 

 baar. Maar zy zeggen, dat het alleen 

 den Koning vry ftaat en geoorloft is 

 dezen Koningh der Hemelen ofïèrhan- 

 de te doen , en te vieren en te ecren. 

 En by aldien iemant anders deze ofFer- 

 handen quam te gebruiken , hy zou als 

 een Ryks-verrader en roever der Ko- 

 ninklyke eere en ampt geftraft wor- 

 den. Te dien einde heeft de Koningh 

 twee treflèlyke en kunftigh gebouwde 

 Tempels in beide de Keizerlyke Hooft- 

 fteden, te Nanking en KTek'mg.Jit 

 eene is aan den Hemel , en d'ander aan 

 d'Aarde toegewyd. In deze Tempels 

 deed eertydts de Koning zelfs ofïèrhan- 

 de ; maar tegenvvoordigh nemen d'aan- 

 zienlykfle Magiftraten dit ampt voor 

 hem waar, en flachten aan den Hemel 

 en d'Aarde meenightc van Oflèn en 

 Schapen , en bewyzen aan de zelve 

 ook veel andere plechtelyke gebruikc- 

 lykheden. Alleen doen de voornaam- 

 fte Magiftraten en Grootften des Ryks 

 aan d'överige Geeften der Bergen , Re- 

 vieren , en vier geweften van deezen 

 gcheelen Al (dat geenen byzonderen 

 perfoon vry ftaat) oflèrhande. De 

 grondt- regels en geboden deezer leerc 

 vind men in zeeker Vier-boek , als ook 

 in de boeken der vyf Lceren ; van de 

 welke te vooren in het Hooftftuk van 

 de Wetenfchappen geljproken is. Behal- 

 ven deze boeken, vind men ook geen 

 andere goede boeken die van deze din- 

 gen handelen , dan alleen eenige uitleg- 

 gingen over de zelve. 



Het voornaamfte , daar meê zich 

 d'aanhangers deezer Sefte bemoeien , 

 en dat zich het veerfte uitftrekt , (want 

 dit gaat zoo wel den Koningh als den 

 geringften onderdaan aan) beftaatin't 

 houden van Lykftacien en Uitvaarten, 

 die zyjaarliks den overledenen ouders 

 en voor-ouders, (gelyk zulks ook te 

 vooren alreê verhaalt is,) bewyzen. 

 En hier in achtenze dat hunne gehoor- 

 zaamheit en dienftvaerdigheit beftaat , 

 te vveeten, den overledenen ouders te 

 gehoorzamen , als ofze noch in 't le- 

 ven waren. Evenwel zyn deze luiden 

 200 verblind niet , datze meinen , dat 



, of Kei:^er 'van Si-na. yx 



de dooden de voorgeftelde gerechten 

 eeten, of die van nooden hebben ; maar 

 zy zeggen , datze hen te deezer oor- 

 zake deze dienftvaerdigheit bewyzen, 

 dewylze , huns bedunkens , op geen 

 andere wyze hunne liefde t'henwaarts 

 kunnen doen blykcn. De meefte on- 

 der hen zeggen ook , dat deze gewoon- 

 ten zyn ingevoert, meer om de leven- ' 

 dige dan om de dooden ; te weeten , op 

 dat de zoonen en andere flechte luiden 

 hier door geleert worden , op wat wy- 

 ze men den ouders , alsze noch in 't le- 

 ven zyn , te gehoorzamen heeft , die , 

 gelyk zy zien , ook na hun doodt van 

 d'aanzienlyke en wyfte mannen met 

 zoo veele dienft-bewyzingen geëerten 

 geviert worden. En dewyl zy in deze 

 overledene luiden de minfte Godtheit 

 niet erkennen , nochte iets van hen 

 verzoeken , zoo fchynt dit eer-hewy- 

 zen aan de dooden verre van alle afgo- 

 derye, en zuiver van alle fmet van waan- 

 geloof te zyn. 



Maar waar in de gevoelens van de- 

 zen Coitfutim , die by de Sineezen zoo 

 hoog geacht word , en deze eerfte Sefte, 

 die zoo wel d'Eilanders vanjafon en 

 Korea , en andere omleggende volken , 

 als de Sineezen ftaande houden , ei- 

 gentlyk beftaan , ftaat ons nu vervol- 

 gens te verklaren. Een kort begryp van 

 alle de gevoelens , die ooit Confutius 

 gedreeven heeft , ftelt de Jefuit Mar- 

 tyn Martynzen , in zyn vierde boek der 

 Sineefche Hiftorien , met deze woor- 

 den , uit het eerfte boek van Confutius, 

 ten toon. 



"De groot e leer e , of de leer e van groo- ^'rthgryf 

 te mannen bejiaat hier in , dat een ieder Z'f^fit-^m 

 zich zelven eerft , daar na ook anderen Confutius, 

 tot volmaaktheit brengt , op dat alzoo 

 alle menfcben tot het bezit van 't hoogfle 

 goet mogengeraken. Maar de volmaakt- 

 heit zyns zelfs bejlaat hier in , dat een 

 iegelyk het natuur lyke licht in zich zel- 

 ven ontfteekt en klaar maakt , op dat hy 

 nooit van de wet der natuure , en van de 

 geboden , die den menfch uit de natuur 

 zyn aangebooren , afdwaalt. En dewyl 

 zulks zonder de kennis en wetenfihap 

 der dingen niet gefchien kan , zoo heeft 

 men zich derhalven dan of de Filofo- 

 \fie te leggen , waar door wydeweten- 

 \fihap krygen , wat men doen en wat 



men 



