yr Gezandtscha 



menfihiiwen moet. 'Door hulp van deze 

 wetenfchap flieren wy onze raadflagen 

 te recht j door deze wetenfchap volbren- 

 gen wy onze wil; zulks wy niet gevoelen 

 noch willen dan dat met de reden over- 

 een komt. Hier uit ontftaat ook de vol- 

 maakt heit des ligchaams en der zinnen, 

 en in alle uitterlyke handelingen een be- 

 ■ quaame gefteltenii des dettgts i dewelke 

 nooit verfchynen zou , indienze niet uit 

 eert goet gemoed , eveneens als tiit een 

 vruchtbare moeder , voort quam. 



Dit alletvolkömenfte kort begryp 

 der Sineefche Wysbegeerte vervat in 

 zich de beginfelea , middelen , rccht- 

 fnoer , en de nuttigheit ( die eindelyk 

 daar uit ontftaat , ) der volmaaktheit , 

 zoo van ons zelfs als van andere men- 

 fchen. D'eerftc beginfelen der vol- 

 maaktheit , wordt hier gezeidt , dat 

 uit het aangcboorne licht ontftaan , dat 

 door een vlytige opmerkingc van na- 

 , tuurlyke en aangeboorne grond-regels 

 ontftceken , en torvolkomentheit ge- 

 braght wordt. Waar op de middelen 

 tcrftondt in dit kort begryp bygevoegt 

 worden, te weten, de kennis der din- 

 gen , ('t welk de rechte zaden en queek- 

 («) phiio- zelen der befchouwige (*) Wysbegeerte 

 fophie. 7.-^Ti) en de volmaaktheit zoo wel van 

 de werkingen als van de wil, de begin- 

 felen der zedige Wysbegeerte. Maar 

 de richtpioer of onfeilbare regel van 

 beide wordt hier de reden genoemt; 

 namelyk , dat wy niets zullen gevoe- 

 len , nochte willen , dan het geene 

 dat met onze reden overeen komt. 

 Eindelyk worden debykomendevoor- 

 deelen , met de volmaaktheit van 't lig- 

 chaam en de zinnen, te kennen gege- 

 ven. Dingen , gewiflelyk , die waer- 

 digh zyn dat men daar over zyne ge- 

 dachten wat nader gaan laat. Maar voor 

 al ftaat aan te merken , dat de Sineezen 

 de hoogfte volmaaktheit geenfins bin- 

 nen zoo enge palen befluiten , eveneens 

 als of de zelve alleen in de werking, 

 die na de allerbefte en volkomenfte 

 deugt gefchied, beftaanzou; maar de 

 zelve begrypt ook daarenboven d'al- 

 lervolkomenfte kennis der natuurlyke 

 dingen; zulks het hoogfte goet of de 

 hooghfte volmaaktheit , indien wy na 

 den ftyl der Europifche Filofofen wil- 

 len fpreken , do volmaaktheit des ver- 



p aan den Grooten 

 ftands en der wille begrypt. Maar de- 

 ze gantfche leeringe , na 't gevoelen 

 van Confutim , beftaat zoo wel in 't 

 ontfteken des natuurlyken lichts , als ■ 

 in d'opmerkingdergrond-regelen, die 

 den menfch van natuur zyn aangeboo- 

 ren. Beide deze dingen drukt ook de 

 Schryver van zeeker Sineefch boek, 

 dat van de Zeden handelt , met deze • 

 woorden uit : 's Menfchen volmaakt- 

 heit beftaat in het natuurlyke licht te 

 kennen , en dat te volgen. 



Wat het eerfte aangaat , zoo is den '■• 

 Sineefchen Filofofen niet verborgen, « 

 dat het vernuft of de reden in den '' 

 menfch eveneens als een licht is, waar 

 door 's menfchen vcrftand , in het on- 

 derfcheid der dingen te vatten en t'oor- 

 deelen , verlicht wordt. Want gelyk 

 het licht van een kaers d'oogen helpt 

 en te recht ftuurt , op dat de menfch , 

 waar hy te gaan heeft, voor zich kan 

 zien, alzoo kan alleen door dit middel 

 het verftant de duifterniflèn , daar meê 

 het betogen is , verdryven en verja- 

 gen. Gelyk ook geenfms eenige kleur 

 in zich zelfs de macht heeft om ge- 

 zien te worden , maar daarenboven 

 het behulp van 't licht van nooden 

 heeft ; alzoo vatten wy ook door hec 

 natuurlyke licht de kennis van 't waar- 

 achtigh , en onderfcheiden al wat valfch 

 is. Uit deeze oorzaak is tuffchcn het 

 waarachtigh , dat in 't vernuft of de re- 

 den is , en tuflchen 's menfchen vcr- 

 ftand zoo groot een overeenftemming, 

 dat het verftand, 't geen de reden be- 

 wyft valfch te zyn , niet kan oordee- 

 len dat zulks waarachtigh is ; en dat 

 de reden toont datfchandelyk en quaad 

 is , het zelffte kan ook het verftand niet 

 voor eerlyk en goed navolgen. En wan- 

 neer de menfch bedroogen wordt, met • 

 het valfch voor waarachtigh te keu- 

 ren , zoo valt en dwaalt hy te deezer 

 oorzake , dewyl hem het valfch even- 

 eens als het waarachtigh te vooren 

 komt. Weshalven , op dat hy niet be- 

 droogen wordt , zoo heeft hy noodigh 

 met het oog des verftands fcherp te zien 

 en te waken, en de verfcheidentheden 

 der dingen , met behulp der reden, 

 t'overwegen , om alzoo door behulp 

 der reden , eveneens als door de glans 

 van 't ware licht , t'oordeelen , of het 



waar- 



