Tartarifchen Cham 



waarachtigh of valfch is 't geen 'er ge- 

 zeid wordt, en of hetquaadof goedis 

 dat 'er gefchiedt ; op dat alzoo 't geen 

 de natuurlyke reden leert dat waarach- 

 tigh is , en 't geen zy toont dat goed is , 

 magh omhelft en gehouden , en 't geen 

 zy oordeelt dat valfch en quaadt is , 

 magh gantfchelyk mispreezen en ver- 

 worpen worden. Maar op wat wyze 

 dit licht , dat den inenfch van natuur 

 is aangebooren , tuffchen de duiftcrnis 

 dezes fterfïelyken levens opgefpeurt, 

 ontdekt en bekent is geworden , leg- 

 gen de Sineezen in het boven gemelde 

 boek , dat van de Zeden handelt , zeer 

 bondigh met deze woorden uit : 2)ie 

 in 't begm , zeggenze , het licht der na- 

 tuur e wilden doorfnuffelen, hebben eer ft 

 een ryk of gerecht. Maar de geene die 

 een ryk met d' aller beft e wetten en wille- 

 keuren wilden temperen en regelen, heb- 

 ben hun huisgezin wel hefliert. "De gee- 

 ne die hun huisgezin recht hebben wil- 

 len beftieren , hebben zich zelfs na de 

 regelen en geboden der reden aangeftelt; 

 en die zochten geheel en alna de reden 

 te leven , hebben het bitmenfte , namelyk 

 denftaat des herts en desgemoeds , met 

 groote vlyt en naerftigheit te recht ge- 

 ftiert. 'De geene die zochten uit het 

 her te alle fmettelykheit te bannen , heb- 

 ben des zelfs begeerte , en een zeekere 

 drift , van t' omhelzen en te fchuwen , 

 geordcnt ; en om dit te doen , hebben zy 

 zich bevlytigt door zake en nat uur e van 

 een iegelyk ding te kennen. Welke din- 

 gen, zeker, niet alleen geenfins te ver- 

 werpen zyn , maar eenen iegelyk wel 

 dikwils voor te houden. 



Dat derhalven uit deze algemeene 

 kenniffen , en natuurlyke voorweetin- 

 gen , de voorftellenenllot-redenendes 

 werkenden of oefFenenden verftands ge- 

 maakt worden, word niet alleen in de 

 Sineefche , maar ook in onze Filofofie 

 vaftgeftelt. Want dat het natuurlyke 

 licht zoodanigh moet ontfteeken en 

 bebouwt worden , dat het nooit van 

 de wet der natuure , en van de geboden, 

 die den menfche van natuur zyn aange- 

 booren , afdwaalt , beveftigt Confutius 

 in zyn boven gemélt kortbegryp. En 

 deze natuurlyke gebooden zyn anders 

 niet dan de laden en beveelenvandat 

 recht , dat van den beginne des werelts 



, of Kei:^er 'van Sina. y^ 



d'allerheiligfte Godthcit in de herten 

 van alle menfchen ingeplant , gefchree- 

 ven en ingcftort heeft. Want hier in 

 bevinden wy dat de natuur zeer voor- 

 zichtig is geweeft, datze ons van alles 

 overvloedig verfchaft heeft , waar meê 

 wy, om rechtvaerdigh en eerlyk te le- 

 ven , kunnen begaaft worden. 



Tot dus verre hebbenvve de eerfte 

 beginfelen en oorfprong der volmaakt- 

 heit , uit het kort begryp van den Si- 

 neefchen Confuttus , ter loop aange- 

 roert. Nu ftaan ons voortaan de mid- 

 delen , die ons tot de volmaakthcit 

 zeernabrengen, te bezichtigen. Deze 

 middelen flaan alleen onder den naam 

 van Filofofie begrepen , JVaardoorwy 

 weten ('t zyn des boven gemelden C?«- 

 futimviootdzn) wat dat men doen , en 

 wat dat men fchuwen moet. Hier door 

 ft uren wy onze raadfiagen te recht , en 

 volbrengen onze wil ; zulks wy niets 

 gevoelen , nochte willen , dan dat met 

 de reden overeen komt. Van twee din- 

 gen wordt hier voornamelyk gewach 

 gemaakt, waar van 'teen op het ver- 

 ft and, en 't ander op de wil flaat ; het 

 eerfte hoort tot de befcheuwelyke , en 

 het tweede tot de oeffenende Filofofie , 

 die beide tot de volmaakthcit , volgens 

 het gevoelen der Sineezen , zeer noodig 

 zyn. En zeer wel komen deze midde- 

 len met de Platonifche middelen , waar 

 door men tot de volmaaktheit geraakt , 

 overeen. Want Plato (eveneens als 

 de Sineefche Confutim) dreef dat men 

 tot de volmaaktheit door twee dingen 

 kon geraken ; te weten , door de ken- 

 nis van het allervolmaakfte wezen, wel- 

 ke kennis hy de ware wysheit noemde , 

 wanneer dit wezen in alle zyn deeieii 

 en wezens gevat en vetftaan wordt ; en 

 ten tweeden , door de gelykmatigheit , 

 die hy de ware deugt noemde. Even- 

 wel verfchilt Plato hier in van Confit- 

 tim , dewyl Confutius (taande houdt, 

 dat door deeze middelen de gantfche 

 menfchelyke volmaaktheit , maar Pla- 

 to dreef dat door de zelffte middelen 

 ook de Goddelyke volmaaktheit kon 

 verkregen worden. Zommigen , vol- 

 gende daar in de voetftappen van Py- 

 thagoras , hebben deeze volmaakthcit 

 zoo hoogh verheven , datze de zelve 

 een gelykcnis of gelykmaaking van 

 k Godc 



