Tartarifchen Cham 



bare Metaal maakt fcherpte ; d'Aardi, 

 die zaat ontfangt en vruchten voort- 

 brengt , veroorzaakt zoette. 



Maar om in 't kort te weten wat de 

 Sineezen door den naam van een Ele- 

 ment vetftaan , als ook op wat wyze 

 zy de boven gemelde hoedanigheden 

 daar uit halen , zoo heeft men te letten, 

 dat de beduiding van 't woordt Ele- 

 ment op tweederlei wyze kan verftaan 

 worden : want de zelve worden of als 

 de beginfelen der vermengde ligcha- 

 men , of als deelen des werelts betracht. 

 En dewyl de Sineezen het woordt £/i?- 

 ment in den eerflen zin geheel en al niet 

 in acht nemen ; zoohebbenzeookvan 

 de vermenging der Elementen , nochte 

 van de daar uit ontftaandeHooft-hoe- 

 danigheden iets gefchreeven. Vermits 

 nu by de Sineezen het woordt Element 

 in den laatften zin altydts verftaan is , 

 zoo hebbenze , na datze de werelt in 

 vyf deelen gedeelt hadden , ook een 

 getal van vyf Elementen voor den dagh 

 gebraght ; of , om met drie woorden 

 de meening der Sineezen klaarlyk uit 

 te leggen , zy verftaan door het woordt 

 Element wel d'eerfteligchamen, maar 

 niet de beginfelen der eerfte ligchamen. 

 Wyders, deeze Hooft-hoedanigheden 

 die zyn niet gehaalt uit een verfcheide 

 t'zamenvaeging , maar uit d'eigenfchap 

 van een ieder Element , en nefFens de 

 vyf verfcheidentheden der fmaake ge- 

 ftelt. En veel bequamer , miflchien , 

 zouden het Hout en 't Metaal plaats 

 onder de vier-en-tzeftigh Symbolen 

 (indienze zoodanigh waren) gekregen 

 hebben. 



En indien men recht uit zal zeggen, 

 zoo als de zaak in der daad is , ik zou 

 zeggen , dat de Sineezen door dit vyf 

 getal der Elementen geenfins verftaan 

 dat wy met ons vier getal te kennen 

 geven. Ook word ik in dit myn ge- 

 voelen des te meer beveftight , dewyl 

 het Vuur, d' Aarde, en 't Water onder 

 d'acht formen gevonden worden , die 

 niet voor d'eetfte, maar, gelyk te voe- 

 ren ook alreê gezegt is , voor wezens , 

 die uit de beelden gehaalt zyn , gehou- 

 den worden. Daarenboven als de Si- 

 neezen de meenigerlei invloeijing der 

 hemelfche ligchamen in deze aardfche 

 ligchamen bemerkten , zoopaftenzede 



of Kei:^er 'van Sina. 77 



zelffte Elementen ook op de DwaaU 

 fterren of Planeten, te weten, d'Aarde 

 op Saturnm ; het Hout op Jupiter ; het 

 Vuur op Mars; het Water op Merkmir% 

 het Metaal op Venus. Evenwel wor- 

 den de namen dezer Dwaal- fterren on- 

 der de Sineezen niet gebruikt , dewyl 

 deze Sterren tot noch op dezen tegen- 

 woordigen dagh met de zelve name'ri 

 verklaart of beduidt worden , daar 

 riieê d'Elementen bcteekent worden ; 

 want zy noemen Saturmu de Sterre der 

 aarde ; Jupiter de Sterre des houts ; 

 Mars de Sterre des vuurs ; Venm de 

 Sterre des metaals; MerkuurdeStenc 

 des waters ; alle welke dingen fterk be- 

 krachtigen , dat de Sineezen met den 

 naam van Element geheel iets anders 

 verftaan. Maar de Jefuit Matthys Ric- 

 cius heeft evenwel door geheel Sina de 

 leere onzer vier Elementen , ( hoe diep 

 en lang dit gevoelen van de vyf Elemen- 

 ten in de herten der Sineezen gewortelt 

 was) in een byzonder boek, dat in de - 

 SineefcheTale gedrukt, en van de Si- 

 neezen niet alleen zeer begeerigh aan- 

 genomen , maar ook dikwils herdrukt 

 wierd, beveftigt en ftaande gehouden. 

 Eenige Sineezen kreegen zoo groot een ^^ ^•>'"- 

 behagen in dit boek , datze aan Ric- .^„/^ ^,„. 

 cius verzochten , om in 't byzonder daar ^«» ■^"i- 

 in onderwezen te worden , en ftonden ^jf/érjf"'" 

 in 't leeren over d'Europifche Filofofie 

 tot ftommens toe verwondert. Toen 

 hoordenze eerft dat d'Aarde rond was ; 

 daarze van te vooren voor vaft geloof- 

 den dat den Hemel rondt en d'Aarde 

 vierkant was. Zywiften van te vooren 

 niet dat alle'zwaare dingen na des zelfs 

 middelpunt neigden en helden. Nooit 

 haddenze gehoortdatde Zon hetgant- 

 fche gevaerte des aardryks zoo meenig- 

 maal in grootte overtrof. Zy verfton- 

 den ook niet , ja hadden nooit daar aan 

 gedacht , dat de Hemel uit een vafte 

 ftofFe beftond , en luiden onder ons met 

 de voeten tegen ons aan woonen. Zy 

 konden het zich geenfins inbeelden , 

 dat de Staert-ftcrren branden , en al 

 brandende verteert wierden , dewyl zy 

 de zelve onder het getal der Sterren re- 

 kenen. Het docht hen buiten alle waar- 

 fchynelykheit te zyn , dat de verdui- 

 ftering der Mane hier uit ontftond , dat 

 het aatdryk tuflchen de Zon en Maan 

 k 3 quani. 



