Tdrtttrifchen Cham, of Rei;^er "van Sina, 



139 



2itten niet alleen in 'c midden aan de 

 takken, maar ook boven aan d'enden. 



De Bezien of Peket-korens zyn in 

 't begin groen , maar zwart van kleur 

 alsze ryp geworden zyn, 't welk daar 

 te lande voornatnelyk in de Zomer- 

 maanden gefchied, als 't hier Winter- 

 en Louwmaandt is. De rype Bezien 

 worden terftont afgeplukt en in de Zon 

 gedroogt , waar door de zwarte fchil 

 vol rimpelen komt. Als deze zwarte 

 fchil by tyds en voor het droogen in de 

 Zon afgefchilt wordt, zoo komt hier 

 een ander foort van Peper af, die wit 

 te Peper genoemt wordt ; die fcherper , 

 duurder en ook aangenamer van fmaak 

 is , als de zwarte Peper , en van de 

 Grooten in Indien in plaats van zout 

 veeltyds op de tafel gebruikt word. De- 

 ze affchilling van de buitenlle zwarte 

 fchors gefchied als de Peper overryp is , 

 en in zee-water te weeken heeft gele- 

 gen. Want door dit weeken zwelt de 

 buitenfte fchil , enberft, zulks dan met 

 kleene moeite de witte Peper-kooren , 

 die van binnen zit , uitgenomen , en 

 weder , gelyk te voeren , in de Zon ge- 

 droogt wordt. En indien de gemakke- 

 lyke Indianen dezen arbeidt zich zoo 

 i zeer niet ontzagen , men zou , ten 

 aanzien van de zwarte Peper , een 

 ! grooter overvloed van witte Peper heb- 

 ben. Wyders , d'onkundigheit deezer 

 fchilling en toebereiding veroorzaakt 

 dat zommigen ook nu noch voor vaft 

 gelooven , dat de witte Peper (die al- 

 leen maar inrypheit, enomdatzevan 

 : de zwarte rimpelige fchil berooft is , 

 , van de zwarte Peper verfchilt) en de 

 1; zwarte twee byzondere en verfcheide 

 i foorten van Peper zyn. En niet alleen 

 ; hebben de Bezien , die eigentlyk Pe- 

 1 per genoemt worden , maar ook de bla- 

 ii den en het gantfche gewas een vuurige 

 J fcherpigheit by zich. Want de bladen, 

 ;■ takken e^i wortel , indienze gekaauwt 

 I worden , branden in de keel en op de 

 : tong, en verwekken het fpeekzel, niet 

 ; anders als ézviotttlsv^nKoftmcnBe- 

 K rethram. 



I. Behalven deze ronde Peper valt 'er 

 i in Indien een foort van lange Pepet , 

 i die d'Indianen Timplim noemen. Deze 

 I word over de fpyze niet gebruikt , maar 

 zeer veel onder de genees-middelen ge- 



mengt , voornamelyk in de Theriakel 

 en andere tegen-giftige genees-midde- 

 len , 't welk ook niet zonder groote re^ 

 den gefchied , dewylze zeer edele en 

 groote krachten by zich heeft; waar 

 door de zelve ook veel duurder koop 

 is. Deze Peper valt in grooten overvloet 

 in Bengale , en wordt ook van daar na 

 Europe over gevoert. In geftalte, uit- 

 gezeid de vrucht , komt dit gewas met 

 de ronde Peper overeen , dan alleen 

 kruipt het langs d'aarde , of flingerc 

 zich maar om laege palen. De bladen 

 vallen eenighfins tengerder , en don- 

 kerder groen, en zitten aan lange ftec- 

 len ; voorts is het onderfcheid tuflchen 

 beide deze gewafTen zeerkleen , en by- 

 na niet kenbaar. De vruchten , die in 

 geftalte met de bloeifels van de Haze- 

 noote-boomen overeen komen , en uit 

 veele graintjes of bezien beftaan , fchie- 

 ten uit ieder litje , tegen over 't litje 

 daar de bladen aan zitten , en hangen 

 aan redelyke lange fleclen. In 't begin 

 zyn de vruchten groen, maarin'tdtoo- 

 gen wordenze asverwigh , en hebben 

 niet alle een en de zelve lengte ; hoe- 

 wel de Peper-korens in geftalte niet 

 verfchillen , en alle op een zelve wyze 

 nefïèns malkandre zitten. Deftengels 

 van deze Peper-rifl; , daar aan de ge.- 

 melde graintjes zitten, hebben zomtyts 

 van binnen veel vochts by zich , 't welk 

 ook de Bezien wurmftcekigh maakt , 

 indien deze vocht komt te verdwynen. 

 Deze lange vruchten worden afgeplukt 

 en gedroogt , eer datze ryp worden 5 

 en hoewelze , alsze eerft gedroogt zyn , 

 zoo heet op de tong niet vallen , zoo 

 wordenze evenwel daar na alzoo heet 

 van fmaak als de ronde Peper, fchoon 

 datze maar effen op de tong geproefc 

 worden. 



d'Indianen doen decze lange Peper 

 in beftrykingen of zalf, die zy tegen 

 de pyn der gewrichten, die uit koude 

 ontftaat, gebruiken. Zy gebruikende 

 zelve ook met groot voordeel tegen 

 't vergift , duizeling en zinkingen des 

 hoofts , en fter in doogen. Het graauw 

 in Indien gebruikt het water, daat in 

 een goet deel Pepers te weeken heeft 

 gelegen , tegen een langduurige ver- 

 zwakking der mage. 



Hoewel de Sineezen een affchrik ^'t'i'- 

 s 2, heb- 



3i£.«i' 



