Tartarifchen Cham, of Keiler van Sina. 155 



geen onwaarfchynelyke reden ; te we- 

 ten , dat de Tyger , door dien het een 

 vlcefch - eecend dier is , dikwils veel 

 dingen gulzigh inflokt, waar door liy 

 nootzakelyk dikwils een zwakke maag 

 moet krygen. Maat de Rhinoceros 

 eet alleen groente en loof , en wordt 

 hierom alleen van den Tyger gevolgt, 

 op dat hy zyn drek voor een genees- 

 middel niagh gebruiken , eveneens als 

 de Katten nip of katte-kruid , de Hon- 

 den honds-gras , en de Herten diktam- 

 nus voor een genees -middel eeten. 

 Want dat zy elkandre maar een ge- 

 veinsde vriendtfchap toedragen , kan 

 men hier aan befpeuten , om dat het 

 wyfje van de Rhinoceros , als het haar 

 jong voed , niet lyd dat de Tyger nef- 

 fens haar gaat. 



In 'c Landtfchap ^tangsi vind men 

 zeer groote Yzere Varkens, met pen- 

 nen van anderhalf voet lang, die zy, 

 met een zonderlinge beweging deslig- 

 chaams , op eenen ieder weten uit te 

 fchieten , en dat niet zonder groote 

 fchade van de geene die zy treffen. 



In 't Landtfchap Xenji ( gelyk ook 

 te vooren in'tbefchryven van 't Land- 

 fchap XenJi verhaak flaat) vind men 

 hetdierZegeheeten, daar af de Mus- 

 kus komt. Als dit dier uit den Ryke 

 Lu in 't aangrenzende Ryk Laos ge- 

 bragt wordt, zoo fterft het terftondt, 

 gelyk de vifch buiten 't water. Dit dier 

 onthoud zich ook in 't Landfchap Su- 

 chiien, ontrent de Si^itTaoning, op 

 het gebergte. 



In den Ryke Gannan is een zeeker 

 dier, Fefe geheeten , dat byna de ge- 

 daante van een menfch heeft : is lang 

 van armen , zwart en ruigh op 't lyf, 

 fnel te voet , en lacht luidruchtigh , 

 eveneens als een menfch ; maar het 

 vetflind den zelven als het dien kan 

 krygen. 



In 't Landtfchap Suchuen , by de 

 Hooft-ftadt Cunk'mg , leit een bergh , 

 Toyung geheeten , waar op Apen gevon- 

 den worden , die in grootte en geftalte 

 zeer na met de menfchen overeen ko- 

 men. Ongemeen zyn deze heeften op 

 de vrouwen verflingert , die zy ook 

 dikwils trachten wegh te nemen , om 

 daar meê haar luft te boeten. Dierge- 



klaasTulp, een man van uitfleekende 

 geleertheit , in zyne Genees-kundige 

 Aanmerkingen met deeze woorden: 

 By onze tydt is uit Angola gebragt een satp. 

 Indiaan fche Satyr , die aan zyne Hoog^ 

 heit den 'Prince van Oranje , Fredrik 

 Hendrik , gefchonken wierd. Het waS 

 eenviervoetig gedierte , zweemde zeer 

 welnadenmenfch , en wordhyd' India- 

 nen Oran - Outang , dat is , een wildt 

 menfch , genoemt. Had de lengte van 

 een driejarig , en de dikte van een zes' 

 jarig kint , 't lyf vet noch mager , maar 

 was vierfchotig , zeer wakker en gauw, 

 en van zoo dicht gevoegde leden en groo- 

 te Jpier en, dat het meeji alkonde doen 

 wat het wilde. Van vooren over al kaal, 

 van achteren overal zwart hair , het 

 aanzicht ruig , en als van een tande- 

 loos oiidt wyf, met een ingedrukte bree- 

 de afplatte nem. Het had oor en als een 

 menfch , de borft {zynde een wyfje) met 

 twee verheven mammen , de buik hadt 

 wat dieper ingaande navel, de boven en 

 onder leden den menfche zoo gelyk , als 

 het een Ei het ander. T)' elleboog hadt 

 haar vereifchte fzamenvoeging, de han^ 

 den perfeiie vingeren , de duim rechte 

 menfchelyke gedaante ; voorts d' onder- 

 leden haar br aaien, en de voeten natuur- 

 lyke hielen. En door deze gefchikte en 

 fatfoenlyke geftalte kon het recht over 

 end gaan,en licht elyk een redelyk zwaar 

 gewicht heffen en dragen. Als het dronk, 

 nam het met de eene hand het oor van de 

 kan , en met de ander lichte het de zelve 

 gedronken hebbende , wifte het be- 

 ft heidelyk de mond en lippen af te vegen , 

 als een manier lyk menfch ; het was ZO0 

 behendelyk in 'tfiapen, dat het zyn hoeft 

 hooger , en als op een ktijfen leide , 't lig- 

 chaam zoo bequaam dekkende , als of' er 

 een zacht en teer menfch gelegen hadt. 

 'De Koning van Sambaces heeft aan my- 

 nen buurman , Samuel B lommer t , ver- 

 telt , dat deze Satyr s , inzonderheit de 

 mannetjes, op 't Eiland Borneo zoo ft out 

 en kloekmoedig zyn, en zoofterkefpieren 

 hebben , dat zy wel tegen gewapende 

 mannen dorften aangaan , als ooktegens 

 vrouws-perfoonen , die zy zomtyds met 

 hitte tocht ontfchaakten en verkrach- 

 ten; invoegen d'Indiaanfche vrouwen de 

 boffchen , daar deze onbefchaamde bee- 



Ai 



lyk wanfchepzel befchryft écHz^vï^iAften zich onthouden , als de feft vlieden. 



u z Vo. 



^'ê\ 



